13 พฤศจิกายน 2569
สะพรึงตำนานศักดิ์สิทธิ์ล้านนา! ย้อนรอยพิธีบูชาไฟตีนกาอันเก่าแก่ ซึ่งมีรากฐานจากตำนานแม่กาเผือกผู้สิ้นใจเพราะพลัดพรากลูกทั้งห้า ก่อนกลับมาปรากฏกายจากพรหมโลกตามคำอธิษฐานของบุตร นำไปสู่การกำเนิดพิธีจุดผางประทีป เพื่อบูชาพระเจ้าห้าพระองค์ที่ชาวล้านนาสืบทอดมายาวนาน
ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2559 เวลา 18.30 น. ที่บริเวณลานข่วงประตูท่าแพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ นายปวิณ ชำนิประศาสน์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ในขณะนั้น เป็นประธานเปิดงานประเพณียี่เป็งเชียงใหม่ ท่ามกลางประชาชนและนักท่องเที่ยวจำนวนมากที่ร่วมจุดผางประทีปตามความเชื่อโบราณ
ในช่วงเทศกาลดังกล่าว มีการจุดผางประทีปนับหมื่นดวงตามลานอนุสาวรีย์สามกษัตริย์ รอบคูเมือง และสถานที่สำคัญ โดยบริเวณลานอนุสาวรีย์สามกษัตริย์มีการจัดเตรียมดวงประทีป 9,999 ดวง เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา และน้อมรำลึกถึงพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
แต่เบื้องหลังดวงไฟเหล่านั้น มีตำนานเก่าแก่ที่ชาวล้านนาเล่าขานกันมาหลายชั่วอายุคน!
ตามตำนานกล่าวว่า ครั้งอดีตกาล มีแม่กาเผือกตัวหนึ่งสร้างรังอยู่บนต้นไม้ใหญ่ริมแม่น้ำ และออกไข่ไว้ทั้งหมด 5 ฟอง ก่อนเกิดเหตุการณ์พายุรุนแรง ฟ้าคะนอง ลมพัดกระหน่ำจนรังแตกกระจัดกระจาย ไข่ทั้งห้าร่วงลงสู่แม่น้ำและลอยหายไปคนละทิศละทาง
เมื่อแม่กาเผือกกลับมาถึงรัง กลับไม่พบไข่แม้แต่ฟองเดียว จึงออกบินตามหาลูกไปทั่วทุกสารทิศ แต่ไม่อาจพบเจอได้อีก
ด้วยความทุกข์ทรมานจากการพลัดพราก แม่กาเผือกเข้าใจว่าลูกทั้งหมดเสียชีวิตแล้ว จึงเศร้าโศกจนสิ้นใจ ก่อนดวงจิตจะไปอุบัติเป็นพรหมบนสวรรค์ตามบุญบารมีที่สั่งสมไว้
ขณะเดียวกัน ไข่ทั้ง 5 ฟองไม่ได้สูญสลาย แต่ถูกสัตว์ต่างชนิดเก็บไปฟักเลี้ยง ได้แก่ แม่ไก่ แม่นาค แม่เต่า แม่โค และแม่ราชสีห์
อัศจรรย์ยิ่งนัก! เมื่อไข่เหล่านั้นฟักออกมา กลับกลายเป็นมนุษย์เพศชายทั้งห้าคน มิใช่ลูกนกดังธรรมชาติทั่วไป
เมื่อเติบโตขึ้น ต่างคนต่างออกบวชเป็นฤๅษี บำเพ็ญเพียรอยู่ในป่า จนวันหนึ่งฤๅษีทั้งห้าได้พบกันโดยบังเอิญ และทราบว่าตนเองเป็นพี่น้องร่วมมารดาเดียวกัน
ทั้งหมดจึงร่วมตั้งจิตอธิษฐานขอพบแม่ผู้ให้กำเนิดอีกครั้ง
ตามตำนานเล่าว่า พลังแห่งความกตัญญูและคำอธิษฐานส่งไปถึงพรหมโลก ทำให้แม่กาเผือกผู้ได้เกิดเป็นพรหมลงมาปรากฏกายต่อหน้าบุตรทั้งห้า พร้อมบอกเล่าเหตุการณ์ในอดีตที่ทำให้แม่ลูกต้องพลัดพรากจากกัน
เมื่อบุตรทั้งห้าปรารถนาจะบูชาพระคุณมารดา แม่กาเผือกจึงสั่งให้นำด้ายดิบมาฟั่นเป็นรูปตีนกา ใส่ลงในผางประทีป เติมน้ำมัน แล้วจุดไฟถวายบูชา
นี่เองคือที่มาของ “ประทีปตีนกา” ตามคติความเชื่อล้านนา!
สำหรับฤๅษีทั้งห้า ตำนานเชื่อมโยงกับพระพุทธเจ้าห้าพระองค์แห่งภัทรกัป ได้แก่ พระกกุสันธะ พระโกนาคมนะ พระกัสสปะ พระโคตมะ และพระศรีอริยเมตไตรย ซึ่งเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคตตามความเชื่อทางพระพุทธศาสนา
ความศักดิ์สิทธิ์ของตำนานนี้ยังปรากฏในคัมภีร์ “อานิสงส์ผางประทีป” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของความเชื่อทางศาสนาและประเพณีล้านนา โดยการจุดประทีปไม่ได้มีความหมายเพียงการให้แสงสว่าง แต่ยังเป็นการบูชาพระรัตนตรัย ระลึกถึงพระคุณผู้ให้กำเนิด และขอความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต
ชาวล้านนายังนิยมจุดผางประทีปตามวัด บ้านเรือน บันได และสถานที่สำคัญในช่วงเทศกาลยี่เป็ง เพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และแสดงความเคารพต่อสิ่งที่ตนยึดถือ
นอกจากนี้ ตำนานพระเจ้าห้าพระองค์ยังมีความเกี่ยวข้องกับคติไสยศาสตร์โบราณ ทั้งคาถาพระเจ้าห้าพระองค์ การสร้างยันต์ เครื่องราง และพิธีปลุกเสก ซึ่งปรากฏอยู่ในวัฒนธรรมความเชื่อของไทยมาอย่างยาวนาน
ตำนานแม่กาเผือกจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเล่าของแม่ผู้พลัดพรากลูก แต่ยังเป็นรากฐานของพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อมโยงโลกมนุษย์ พรหมโลก และพระพุทธเจ้าห้าพระองค์เข้าด้วยกัน
จากเหตุการณ์พายุพัดรังแตกในตำนาน สู่ดวงไฟนับหมื่นที่ส่องสว่างกลางเมืองเชียงใหม่เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2559 เรื่องราวแม่กาเผือกและประทีปตีนกายังคงได้รับการถ่ายทอดในวัฒนธรรมล้านนาจนถึงปัจจุบัน
นายอินทร์
สำนักข่าววิหคนิวส์ รายงาน
อ้างอิง:
ไทยรัฐออนไลน์
รายงานพิธีเปิดงานประเพณียี่เป็งเชียงใหม่
MGR Online
รายงานกิจกรรมต๋ามผางปะตี๊ดและพิธีจุดประทีป
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม
บทความ “ตำนานพระเจ้าห้าพระองค์” วันที่ 7 พฤษภาคม 2564
พิพิธภัณฑ์เรือนโบราณล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
บทความ “ตำนานกาเผือก”
กรมศิลปากร หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่
ข้อมูลประวัติผางประทีป
#แม่กาเผือก #ตำนานแม่กาเผือก #พระเจ้าห้าพระองค์ #ประทีปตีนกา #ปาฏิหาริย์ #ตำนานลี้ลับ #เรื่องเหนือธรรมชาติ #ไสยศาสตร์โบราณ #คาถาพระเจ้าห้าพระองค์ #ผางประทีป #ยี่เป็งเชียงใหม่ #ความเชื่อล้านนา #คนเห็นผี #นายอินทร์ #สำนักข่าววิหคนิวส์ #VIHOKNEWS