ดร.สมชาย แสวงการ อดีตประธานกรรมาธิการวุฒิสภา หยิบยกคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549 มาอธิบายประเด็นอำนาจของคณะกรรมการการเลือกตั้ง หรือ กกต. โดยเน้นข้อความสำคัญว่า การที่กฎหมายระบุว่าการใช้อำนาจของ กกต.เป็นที่ยุติ ไม่ได้หมายความว่าการใช้อำนาจดังกล่าวจะพ้นจากการตรวจสอบขององค์กรตุลาการ

ประเด็นนี้ถูกนำกลับมาพูดถึงท่ามกลางข้อถกเถียงเรื่องคดีฮั้วเลือกสมาชิกวุฒิสภา หรือคดีฮั้ว ส.ว. ซึ่งมีคำถามเกี่ยวกับขอบเขตอำนาจของ กกต. การวินิจฉัยข้อร้องเรียน และอำนาจของศาลในการตรวจสอบการดำเนินการขององค์กรอิสระ

“เป็นที่ยุติ” ไม่ได้หมายถึง “ตรวจสอบไม่ได้”

ดร.สมชายระบุว่า คำว่า “คำวินิจฉัยเป็นที่ยุติ” มีความหมายเพียงว่า องค์กรอื่นที่เกี่ยวข้องต้องปฏิบัติตามคำวินิจฉัยของ กกต. เท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าคำวินิจฉัยดังกล่าวจะเป็นที่สุดจนไม่สามารถถูกตรวจสอบโดยองค์กรตุลาการได้

พร้อมยกข้อความจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549 มาเน้นย้ำ โดยระบุว่า

“การกล่าวอ้างว่าการใช้อำนาจตามรัฐธรรมนูญของคณะกรรมการการเลือกตั้งเป็นที่ยุติ ซึ่งมีความหมายเพียงเป็นการยุติโดยองค์กรอื่นที่เกี่ยวข้องต้องปฏิบัติตามที่คณะกรรมการการเลือกตั้งวินิจฉัยเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าเป็นที่ยุติโดยไม่ต้องถูกตรวจสอบโดยองค์กรตุลาการ”

คำวินิจฉัยยังระบุเหตุผลว่า คณะกรรมการการเลือกตั้งไม่ได้เป็นองค์กรที่รัฐธรรมนูญมอบหมายให้ใช้อำนาจตุลาการ ดังนั้น หากเกิดปัญหาจากการใช้อำนาจในการดำเนินการเกี่ยวกับการเลือกตั้ง ย่อมอยู่ภายใต้การตรวจสอบขององค์กรฝ่ายตุลาการได้

ย้อนคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549 ลงวันที่ 8 พฤษภาคม 2549 และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 2549 เป็นกรณีที่ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภายื่นคำร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาการดำเนินการของ กกต.เกี่ยวกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2549 ว่ามีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือไม่

ในคำวินิจฉัยดังกล่าว ศาลได้พิจารณาประเด็นเกี่ยวกับการกำหนดวันเลือกตั้ง การจัดการเลือกตั้ง และการดำเนินการของ กกต.ในช่วงเวลานั้น

สาระสำคัญในหน้าที่ 22 ของเอกสาร ซึ่งเป็นหน้าที่ ดร.สมชายนำมาเผยแพร่ ระบุถึงหลักการแบ่งแยกอำนาจและการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ โดยแยกให้เห็นว่า การที่กฎหมายกำหนดให้การใช้อำนาจของ กกต.เป็นที่ยุติ ไม่ได้ทำให้การใช้อำนาจนั้นพ้นจากการตรวจสอบของศาลโดยอัตโนมัติ

เชื่อมปมคดีฮั้ว ส.ว. กับข้อถกเถียงเรื่องอำนาจ กกต.

การยกคำวินิจฉัยปี 2549 ขึ้นมาอธิบายในครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงที่การดำเนินคดีฮั้ว ส.ว.กำลังมีข้อถกเถียงเรื่องอำนาจหน้าที่ระหว่าง กกต.กับองค์กรตุลาการ

ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 กกต.มีมติ 5 ต่อ 2 ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ขอให้วินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของ กกต.ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 (2) ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการจัดให้มีการเลือกสมาชิกวุฒิสภา

ประเด็นที่ กกต.ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยมี 2 ส่วนสำคัญ ได้แก่

1. คำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครที่ผ่านการตรวจสอบคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้าม มีผลเป็นที่สุดและไม่อาจถูกตรวจสอบอีกหรือไม่ เว้นแต่กรณีที่กฎหมายกำหนดไว้โดยเฉพาะ
2. คำวินิจฉัยของ กกต.ตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา เป็นที่สุดจนไม่สามารถยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อขอตรวจสอบหรือทบทวนได้หรือไม่

การยื่นคำร้องดังกล่าวมีที่มาจากกรณีศาลฎีการับคำร้องบางคดีที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้สมัครรับเลือก ส.ว. รวมถึงการขอให้ตรวจสอบคำวินิจฉัยของ กกต.ด้วย

อีกด้านของหลักกฎหมาย คืออำนาจตรวจสอบต้องเป็นไปตามกรอบกฎหมาย

ขณะเดียวกัน เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ประธานศาลอุทธรณ์มีคำวินิจฉัยเกี่ยวกับเขตอำนาจศาลในคดีที่ผู้เสียหายฟ้องเลขาธิการ กกต.และกรรมการ กกต.ในข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ โดยวินิจฉัยว่าคดีดังกล่าวอยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ

กรณีนี้เป็นอีกเหตุการณ์หนึ่งที่ทำให้ประเด็นการตรวจสอบการทำหน้าที่ของ กกต.ถูกหยิบยกขึ้นมาอภิปรายในสังคม โดยต้องแยกให้ชัดว่า การวินิจฉัยเรื่องเขตอำนาจศาลไม่ได้เท่ากับการตัดสินว่าผู้ถูกฟ้องกระทำความผิดแล้ว แต่เป็นการวินิจฉัยว่าคดีอยู่ในอำนาจของศาลที่จะพิจารณาต่อไปหรือไม่

คำถามสำคัญของคดีฮั้ว ส.ว.

ข้อถกเถียงจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549 จึงอยู่ที่ความหมายและขอบเขตของคำว่า “เป็นที่สุด” ว่ามีผลผูกพันองค์กรที่เกี่ยวข้องเพียงใด และมีขอบเขตอย่างไรเมื่อเกิดข้อกล่าวหาว่าการใช้อำนาจขององค์กรอิสระอาจมีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย

อย่างไรก็ตาม คำวินิจฉัยที่ 9/2549 เป็นคำวินิจฉัยภายใต้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ในบริบทการเลือกตั้งปี 2549 การนำมาอ้างในข้อพิพาทปัจจุบันจึงต้องพิจารณาประกอบกับรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 และกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญที่ใช้บังคับกับการเลือก ส.ว.ในปัจจุบันด้วย

ประเด็นที่สังคมกำลังจับตาจึงอยู่ที่การวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญต่อคำร้องของ กกต. รวมถึงขอบเขตอำนาจของศาลฎีกาในการพิจารณาคดีเลือกตั้ง และหลักการตรวจสอบการใช้อำนาจขององค์กรอิสระตามกฎหมาย

สำนักข่าววิหคนิวส์

อ้างอิง

• คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549 ลงวันที่ 8 พฤษภาคม 2549
• Nation TV รายงานมติ กกต. 5 ต่อ 2 ยื่นศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปัญหาเรื่องอำนาจ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569
• ข่าวสด รายงานคำวินิจฉัยประธานศาลอุทธรณ์เกี่ยวกับเขตอำนาจศาลในคดีฟ้องผู้ดำรงตำแหน่งใน กกต. วันที่ 7 พฤศจิกายน 2569

#สมชายแสวงการ #กกต #ฮั้วสว #คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ #คำวินิจฉัยที่9_2549 #ศาลฎีกา #หลักนิติธรรม #ตรวจสอบองค์กรอิสระ #สำนักข่าววิหคนิวส์