บาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งยังไม่จบ !! วัส อดีตผู้พิพากษาอาวุโสศาลฎีกา ชี้ศาลกำลังจะตัดสินอีกคดีสำคัญ
วัส ติงสมิตร อดีตผู้พิพากษาอาวุโสศาลฎีกา ระบุว่ากลายเป็นประเด็นทอล์กออฟเดอะทาวน์ที่สังคมไทยให้ความสนใจและตั้งคำถามอย่างมาก ภายหลังจากการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ทั่วไปที่ผ่านมา เมื่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้นำระบบ “รหัสแท่ง” (Barcode) และ “รหัสคิวอาร์” (QR Code) มาพิมพ์ลงบนบัตรเลือกตั้ง 📊
จนนำมาสู่ความกังวลใจของประชาชนในวงกว้างว่า “แบบนี้รัฐจะรู้ไหมว่าเราเลือกใคร?” และ “การลงคะแนนเลือกตั้งยังเป็นความลับ (อันเป็นหัวใจของการเลือกตั้ง) อยู่จริงหรือเปล่า?” 🤔💭
ล่าสุด เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2569 ศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำสั่งในคดีที่เกี่ยวข้องกับประเด็นร้อนนี้ออกมาพร้อมกันถึง 2 คดี ทว่าผลลัพธ์ในชั้นรับคำร้องกลับแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง! คดีหนึ่งศาลมีมติเอกฉันท์ “ไม่รับคำร้อง” แต่อีกคดีศาลกลับสั่ง “ให้รอพิจารณาต่อ” … เกิดอะไรขึ้นในทางเทคนิคกฎหมาย? วันนี้เราจะมาชำแหละและสรุปให้เข้าใจง่ายๆ กันครับ 💡
❌ คดีที่ 1: ประชาชนฟ้องตรง—เมื่อศาลสั่ง “ไม่รับคำร้อง” เพราะเดินมาผิดช่องทาง
ในคดีแรก (เรื่องพิจารณาที่ ต.41/2569) มีประชาชนคือ นายรชต์เขตต์ โรจนมณเฑียร ยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 213 โดยอ้างว่าการกระทำของ กกต. ที่ใส่บาร์โค้ดลงในบัตรเลือกตั้ง ทำให้บัตรกลายเป็นบัตรเสีย ฝ่าฝืนระเบียบ กกต. ข้อ 129 และยังอ้างว่ามีการเก็บข้อมูลความคิดเห็นทางการเมืองโดยไม่ได้รับความยินยอม ซึ่งละเมิดต่อ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) รวมถึงขัดต่อรัฐธรรมนูญหลายมาตรา 🛑
❓ ทำไมศาลถึงไม่รับคำร้อง?
ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาแล้วเห็นว่า ศาลไม่ได้บอกว่า กกต. ทำถูกหรือทำผิด แต่สั่งไม่รับคำร้องด้วยเหตุผลสำคัญทาง “วิธีพิจารณาความ” คือ “ผู้ร้องเดินมาผิดช่องทาง” 🚏
ตาม พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 (มาตรา 46 และ 47) บัญญัติไว้ชัดเจนว่า ประชาชนจะใช้สิทธิฟ้องตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญได้ ก็ต่อเมื่อเรื่องนั้น “เป็นกรณีที่ไม่มีช่องทางพึ่งศาลอื่นหรือไม่มีกระบวนการเยียวยาอื่นใดเหลืออยู่แล้วจริงๆ” แต่ในกรณีนี้ หากผู้ร้องเห็นว่า กกต. ทำผิดระเบียบการเลือกตั้ง หรือละเมิดกฎหมาย PDPA ผู้ร้องยังสามารถนำเรื่องนี้ไปยื่นฟ้องต่อ “ศาลปกครอง” หรือร้องเรียนต่อ “คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล” ได้ตามขั้นตอนปกติ เรื่องนี้จึงยังไม่เข้าเงื่อนไขขั้นสุดท้ายที่ศาลรัฐธรรมนูญจะลงมาวินิจฉัยให้เป็นกรณีเฉพาะ ⚖️
🔍 คดีที่ 2: ผู้ตรวจการแผ่นดินยื่นฟ้อง—ศาล “รับไว้” เพื่อพิสูจน์ความจริงเชิงเทคนิค
ในวันเดียวกัน ศาลรัฐธรรมนูญได้ประชุมปรึกษาหารือในอีกคดีหนึ่ง (เรื่องพิจารณาที่ ต.30/2569) ซึ่งเป็นกรณีที่ “ผู้ตรวจการแผ่นดิน” (Ombudsman) ได้รับเรื่องร้องเรียนจากประชาชนจำนวน 22 คำร้อง แล้วทำหน้าที่เป็นตัวแทนกลั่นกรองข้อเท็จจริง ก่อนจะยื่นคำร้องพร้อมความเห็นส่งต่อให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามมาตรา 213 ในประเด็นเดียวกัน คือการใช้ Barcode และ QR Code บนบัตรเลือกตั้ง 📱
คำร้องนี้ระบุข้อหาที่รุนแรงและกระทบต่อระบบประชาธิปไตยในภาพรวม โดยอ้างว่าระบบรหัสดังกล่าว “น่าเชื่อว่าสามารถสืบทราบและตรวจสอบตัวตนของผู้ลงคะแนนรวมถึงผลการลงคะแนนได้” ซึ่งจะทำให้การออกเสียงเลือกตั้งมิได้เป็นไปโดยลับ ขัดต่อรัฐธรรมนูญมาตรา 83 (ที่แก้ไขใหม่) และมาตรา 85 อย่างชัดเจน 🗳️⛔
❓ ทำไมคดีนี้ศาลถึงยอมรับไว้พิจารณาต่อ?
ศาลรัฐธรรมนูญมีมติให้รับเรื่องนี้ไว้ โดยมีเหตุผลสำคัญ 2 ประการ คือ:
1.มาถูกช่องทางกฎหมาย 📮: การให้องค์กรอิสระอย่างผู้ตรวจการแผ่นดินเป็นผู้รวบรวม กลั่นกรอง และยื่นเรื่องให้ตามกลไกที่รัฐธรรมนูญดีไซน์ไว้ ถือเป็นกระบวนการที่ถูกต้องและชอบด้วยกฎหมาย
- เป็นประเด็นเชิงเทคนิคระดับสูงที่ต้องพิสูจน์ 💻: ศาลเห็นว่าข้อกล่าวหานี้ส่งผลกระทบต่อหัวใจของการเลือกตั้ง (หลักการลงคะแนนลับ) แต่เนื่องจากเรื่อง Barcode/QR Code เป็นเรื่องทางเทคโนโลยีที่ซับซ้อน ศาลจึงยังไม่ด่วนสรุป แต่สั่งให้ “รอฟังความเห็นจากพยานผู้เชี่ยวชาญด้านไอที” และสั่งให้สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญศึกษาข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติมเพื่อนำมาประกอบการพิจารณาต่อไป
📌 บทสรุปและสิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อไป: ประชาชนได้เรียนรู้อะไร?
แม้ว่าคำร้องของภาคประชาชนในคดีแรกจะถูกปัดตกไป แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าประเด็นความคลางแคลงใจเรื่อง “บาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง” จะถูกเพิกเฉยหรือหายไปจากสารบบการตรวจสอบ เพราะในวันนี้ ศาลรัฐธรรมนูญได้รับเรื่องนี้เข้ามาอยู่ในกระบวนการพิจารณาอย่างเป็นทางการแล้วผ่านช่องทางของผู้ตรวจการแผ่นดินแล้ว 🔎✨
👁️ สิ่งที่คนไทยต้องจับตาดูหลังจากนี้:
ผลการตรวจพิสูจน์จากผู้เชี่ยวชาญฝั่งไอทีและดิจิทัล: หากผลการศึกษาและพยานผู้เชี่ยวชาญชี้ชัดว่า รหัสเหล่านั้นสามารถ “แกะรอย” หรือ “สาวกลับไปถึงตัวคนลงคะแนนได้จริง” การเลือกตั้งครั้งที่ผ่านมาก็อาจมีความเสี่ยงสูงมากที่จะถูกวินิจฉัยว่า ขัดต่อรัฐธรรมนูญ ซึ่งจะกลายเป็นบรรทัดฐานครั้งใหญ่ของการเมืองไทย
💡 บทเรียนล้ำค่าในทางกฎหมาย: คดีทั้งสองนี้คือตัวอย่างอันยอดเยี่ยมที่สะท้อนว่า รัฐธรรมนูญเปิดช่องให้ภาคประชาชนตรวจสอบและตั้งคำถามต่ออำนาจรัฐได้เสมอ แต่ในขณะเดียวกัน “วิธีการและช่องทาง” ก็มีความสำคัญไม่แพ้เนื้อหา การเดินหมากเกมกฎหมายผ่านตัวแทนที่มีอำนาจหน้าที่โดยตรงอย่างถูกต้อง จะช่วยส่งเสียงของประชาชนให้ดังไปถึงชั้นศาลและเกิดการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงได้ครับ 🏛️🤝
สำนักข่าววิหคนิวส์