17 พฤศจิกายน 2569
เปิดมหาตำนานแห่งความเชื่อโบราณ! พญาครุฑ ผู้มีร่างกายใหญ่โต รัศมีเจิดจ้าประหนึ่งเปลวเพลิง และมีพละกำลังมหาศาล จนเหล่าทวยเทพต้องหวาดหวั่น กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งอำนาจที่สืบทอดจากอินเดียโบราณเข้าสู่ดินแดนไทยมานานกว่าพันปี!
เรื่องราวของพญาครุฑมิได้สิ้นสุดลงหลังมหาศึกชิงน้ำอมฤต แต่ยังได้รับการสืบทอดผ่านคัมภีร์ศาสนา ความเชื่อ พิธีกรรม และศิลปกรรม จนกลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์สำคัญของประเทศไทย!
ย้อนกลับไปยังคัมภีร์มหาภารตะ อาทิบรรพ กล่าวถึงพญาครุฑว่าเป็นบุตรของพระกัศยปฤๅษีกับนางวินตา
ตามตำนาน นางวินตาให้กำเนิดไข่สองฟอง โดยไข่ใบแรกถูกเปิดก่อนกำหนดหลังผ่านไป 500 ปี จนพระอรุณถือกำเนิดพร้อมคำสาป
ส่วนไข่ใบที่สองต้องรออีก 500 ปี จึงฟักออกมาเป็นพญาครุฑผู้ยิ่งใหญ่!
รวมระยะเวลาตามเรื่องเล่าถึง 1,000 ปี!
เมื่อแรกถือกำเนิด พญาครุฑมีรัศมีสว่างไสวดุจพระอาทิตย์ จนเหล่าเทพเข้าใจผิดว่าเป็นเปลวไฟมหาประลัย
ต่อมาพญาครุฑยังสำแดงฤทธานุภาพ บุกสวรรค์ชิงน้ำอมฤต เพื่อปลดปล่อยมารดาจากความเป็นทาสของเหล่าพญานาค
มหาปักษาได้รับพรจากพระนารายณ์ให้เป็นอมตะ โดยไม่จำเป็นต้องดื่มน้ำอมฤต และได้รับเกียรติเป็นพาหนะประจำพระองค์
นี่คือจุดเริ่มต้นสำคัญของภาพพระนารายณ์ทรงครุฑ ซึ่งกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งพลังอำนาจในคติพราหมณ์–ฮินดู!
แต่สิ่งที่น่าอัศจรรย์ยิ่งกว่านั้น คือความเชื่อเรื่องพญาครุฑได้เดินทางข้ามกาลเวลาเข้าสู่ดินแดนสุวรรณภูมิ!
กรมศิลปากรมีข้อมูลเกี่ยวกับตราประทับดินเผารูปครุฑที่พบจากเมืองโบราณอู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี
ตราประทับดังกล่าวมีลักษณะเป็นบุรุษครึ่งนก มีปีกกางออก และสามารถเปรียบเทียบรูปแบบกับประติมากรรมครุฑสมัยทวารวดีที่พบในเมืองโบราณคูบัว จังหวัดราชบุรี
หลักฐานเหล่านี้มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 12–13 หรือประมาณ 1,300–1,400 ปีมาแล้ว!
จึงแสดงให้เห็นว่าเรื่องราวและสัญลักษณ์ของพญาครุฑแพร่เข้าสู่ดินแดนไทยตั้งแต่ยุคโบราณ ก่อนการสถาปนากรุงสุโขทัยและกรุงศรีอยุธยา!
ต่อมา คติเรื่องพญาครุฑได้ผสมผสานกับความเชื่อทางพระพุทธศาสนาและพราหมณ์–ฮินดูในสังคมไทย
รูปครุฑปรากฏทั้งในฐานะพาหนะของพระนารายณ์ และในงานศิลปกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพิทักษ์พุทธสถาน
ภาพครุฑยุดนาคยังกลายเป็นประติมากรรมสำคัญตามศาสนสถานและพระราชวัง!
โดยเฉพาะที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ซึ่งปรากฏรูปครุฑยุดนาคประดับฐานอาคาร อันสะท้อนการสืบทอดคติความเชื่อผ่านศิลปกรรมไทย
ส่วนความเป็นศัตรูระหว่างครุฑกับนาคนั้น มีรากฐานมาจากเรื่องเล่าในมหาภารตะเกี่ยวกับการตกเป็นทาสของนางวินตา และการต่อสู้เพื่อช่วงชิงน้ำอมฤต
คติครุฑยังมีความเกี่ยวข้องกับพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ไทย!
ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เมื่อมีคติยกย่องพระมหากษัตริย์ในฐานะสมมติเทพและเชื่อมโยงกับพระนารายณ์ ครุฑซึ่งเป็นพาหนะของพระองค์จึงถูกนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์
ต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ใช้พระราชลัญจกรพระครุฑพ่าห์เป็นตราแผ่นดิน และสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
ภาพพญาครุฑกางปีกจึงมิใช่เพียงศิลปกรรมตกแต่ง แต่เป็นสัญลักษณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์และการใช้อำนาจรัฐตามแบบแผนของประเทศไทย!
อย่างไรก็ตาม แม้ตำนานจะกล่าวว่าพญาครุฑใช้เวลาถึง 1,000 ปีจึงถือกำเนิด แต่ระยะเวลาดังกล่าวเป็นเวลาในเรื่องเล่าเทพปกรณัม มิใช่ปีเกิดที่สามารถยืนยันจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์
นักวิชาการด้านวรรณคดีโบราณจัดให้มหาภารตะเป็นมหากาพย์ที่มีการประพันธ์และเพิ่มเติมเนื้อหาต่อเนื่องหลายศตวรรษ โดยมีการประเมินช่วงเวลาของการเรียบเรียงตั้งแต่ก่อนคริสต์ศักราชจนถึงราวคริสต์ศตวรรษที่ 4
จึงไม่มีหลักฐานกำหนดวัน เดือน ปีที่พญาครุฑถือกำเนิดได้อย่างแน่นอน
แต่สิ่งที่มีหลักฐานยืนยันคือ การปรากฏของรูปครุฑในศิลปกรรมโบราณ และการสืบทอดความหมายของครุฑผ่านศาสนาและสถาบันสำคัญของสังคมไทยมาอย่างยาวนาน!
จากมหาปักษาผู้ถือกำเนิดด้วยรัศมีเจิดจ้าในคัมภีร์อินเดีย สู่ประติมากรรมครุฑยุดนาคตามวัดวาอาราม และพระครุฑพ่าห์อันสง่างามแห่งแผ่นดินไทย
ตำนานพญาครุฑจึงยังดำรงอยู่ในความเชื่อ ศิลปกรรม และมรดกวัฒนธรรมตราบจนทุกวันนี้!
นายอินทร์
สำนักข่าววิหคนิวส์ รายงาน
อ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม บทความเรื่อง พญาครุฑ เผยแพร่วันที่ 8 เมษายน 2563
กรมศิลปากร เรื่อง ตราประทับดินเผารูปครุฑ เมืองโบราณอู่ทอง
กรมศิลปากร เรื่อง ครุฑสมัยรัตนโกสินทร์
มหาภารตะ อาทิบรรพ ตอนที่ 16 ว่าด้วยการกำเนิดพระอรุณและพญาครุฑ
พิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชียแห่งชาติ สถาบันสมิธโซเนียน เรื่อง Mahabharata
https://asia.si.edu/glossary/mahabharata/
#คนเห็นผี #พญาครุฑ #พญาสุบรรณ #ครุฑยุดนาค #ครุฑพ่าห์ #ตำนานพญาครุฑ #พระนารายณ์ #พญานาค #มหาภารตะ #ทวารวดี #อาถรรพ์โบราณ #ความเชื่อโบราณ #ตำนานลี้ลับ #อภินิหาร #ประวัติศาสตร์ไทย #สำนักข่าววิหคนิวส์
