เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 มีการเผยแพร่บันทึกสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เรื่อง “การแต่งตั้งฐานานุกรมในพระราชาคณะชั้นสามัญ” เรื่องเสร็จที่ 1332/2569 ซึ่งคณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะที่ 8) ให้ความเห็นว่า พระราชาคณะชั้นสามัญไม่อาจแต่งตั้งฐานานุกรมในตำแหน่งพระปลัด พระสมุห์ และพระใบฎีกาได้ เนื่องจากไม่มีกฎหมายที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบันรองรับอำนาจดังกล่าว

มหาเถรสมาคมส่งเรื่องให้กฤษฎีกาตีความ

ที่มาของเรื่องนี้เกิดจากการประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ 13/2569 เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2569 ซึ่งมีการพิจารณาปัญหาการแต่งตั้งฐานานุกรมของพระราชาคณะชั้นสามัญ เนื่องจากพบว่ามีการแต่งตั้งฐานานุกรมในตำแหน่งพระปลัด พระสมุห์ และพระใบฎีกาในบางพื้นที่

ประเด็นสำคัญคือ ประกาศพระบรมราชโองการโปรดพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นสามัญ ไม่ได้ระบุฐานานุศักดิ์ให้สามารถแต่งตั้งฐานานุกรมได้ แตกต่างจากพระราชาคณะตั้งแต่ชั้นราชขึ้นไป ซึ่งมีการระบุฐานานุศักดิ์ดังกล่าวไว้อย่างชัดเจน

มหาเถรสมาคมจึงมอบหมายให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) เสนอปัญหาข้อกฎหมายต่อสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เพื่อพิจารณาว่าการแต่งตั้งฐานานุกรมของพระราชาคณะชั้นสามัญสามารถกระทำได้หรือไม่

กฎหมายเดิมถูกยกเลิก ไม่มีบทบัญญัติรองรับ

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติได้มีหนังสือ ที่ พศ 0002/7847 ลงวันที่ 23 กันยายน 2569 ขอหารือสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา โดยอ้างถึงประกาศกระทรวงธรรมการ แผนกกรมสังฆการี เรื่องจัดระเบียบพระอารามหลวง ลงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2458 ซึ่งเคยกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการตั้งฐานานุกรมของพระราชาคณะชั้นสามัญไว้

อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการกฤษฎีกาพิจารณาแล้วเห็นว่า พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ รัตนโกสินทร ศก 121 ถูกยกเลิกไปแล้ว และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน ก็ไม่มีบทบัญญัติกำหนดให้พระราชาคณะชั้นสามัญมีอำนาจแต่งตั้งฐานานุกรมได้

นอกจากนี้ ประกาศกระทรวงธรรมการ พ.ศ. 2458 ซึ่งเป็นกฎหมายลำดับรองที่ออกตามกฎหมายฉบับเดิม ก็ไม่สามารถนำกลับมาใช้เป็นฐานอำนาจในการแต่งตั้งได้อีกต่อไป

กฤษฎีกาชี้ช่องทางแต่งตั้งฐานานุกรมที่กฎหมายรองรับ

บันทึกความเห็นระบุว่า ปัจจุบันการแต่งตั้งฐานานุกรมสำหรับพระภิกษุมีกรณีที่สามารถดำเนินการได้ คือ กรณีที่พระมหากษัตริย์ทรงใช้พระราชอำนาจตามมาตรา 95 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และมาตรา 5 ตรี แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2561 โดยต้องมีพระบรมราชโองการโปรดสถาปนาหรือทรงตั้งสมณศักดิ์ พร้อมระบุให้พระภิกษุรูปนั้นมีฐานานุศักดิ์แต่งตั้งฐานานุกรมได้จำนวนเท่าใดและในตำแหน่งใด

กฤษฎีกายกตัวอย่างว่า พระราชาคณะตั้งแต่ชั้นราชขึ้นไปมีข้อความพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ตั้งฐานานุกรมไว้ในพระบรมราชโองการ แต่กรณีพระราชาคณะชั้นสามัญไม่ปรากฏข้อความดังกล่าว จึงไม่มีอำนาจแต่งตั้งฐานานุกรมตามหลักเกณฑ์นี้

ข้อสรุปสำคัญและประเด็นที่ต้องติดตาม

ข้อสรุปของคณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะที่ 8) ระบุชัดว่า พระราชาคณะชั้นสามัญไม่อาจแต่งตั้งฐานานุกรมได้ โดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ รัตนโกสินทร ศก 121 หรือประกาศกระทรวงธรรมการ พ.ศ. 2458 ที่ถูกยกเลิกไปแล้ว

คำวินิจฉัยดังกล่าวจึงเป็นประเด็นสำคัญต่อการปฏิบัติของคณะสงฆ์ในพื้นที่ที่มีการแต่งตั้งฐานานุกรมโดยพระราชาคณะชั้นสามัญ และทำให้ต้องติดตามแนวทางดำเนินการของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป

อย่างไรก็ตาม บันทึกฉบับนี้วินิจฉัยเรื่องอำนาจในการแต่งตั้งตามข้อหารือ ไม่ได้ระบุชื่อวัดพระธรรมกายหรือวัดใดเป็นการเฉพาะ และไม่ได้เขียนไว้โดยตรงว่าฐานานุกรมที่เคยแต่งตั้งไปแล้วทั้งหมดถูกยกเลิกโดยอัตโนมัติ จึงต้องแยกผลทางกฎหมายในส่วนนี้ออกจากข้อสรุปเรื่องการไม่มีอำนาจแต่งตั้ง

สำนักข่าววิหคนิวส์
แหล่งข่าว: บันทึกสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เรื่องเสร็จที่ 1332/2569; สำนักข่าวอิศรา; เดลินิวส์
#กฤษฎีกา #ฐานานุกรม #พระราชาคณะชั้นสามัญ #มหาเถรสมาคม #สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ #คณะสงฆ์ #ธรรมกาย #วิหคนิวส์