วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 เกิดประเด็นข้อถกเถียงทางกฎหมายครั้งสำคัญในคดีตรวจสอบการทุจริตการเลือกสมาชิกวุฒิสภา หรือคดีฮั้ว สว. หลังมีรายงานจากสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) แสดงความเห็นโต้แย้งแนวคำวินิจฉัยของนายวิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ ซึ่งมีคำวินิจฉัยเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 เปิดทางให้ประชาชนสามารถยื่นฟ้องผู้ดำรงตำแหน่งใน กกต. ต่อศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบได้โดยตรง

ฝ่าย กกต.เห็นว่า การตีความดังกล่าวต้องพิจารณาประกอบกับบทบัญญัติของพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 โดยเฉพาะมาตรา 64 ซึ่งกำหนดบุคคลที่มีสิทธิยื่นคำร้องคัดค้านกระบวนการเลือก สว. ไว้เป็นการเฉพาะ พร้อมกำหนดกรอบเวลาในการยื่นคำร้องภายใน 3 วันนับแต่วันเลือกในแต่ละระดับ

ความเห็นจาก กกต.จึงกลายเป็นประเด็นที่ต้องจับตา เพราะเกี่ยวข้องโดยตรงกับขอบเขตสิทธิของประชาชนในการตรวจสอบการทำงานขององค์กรอิสระ และอำนาจของศาลในการรับพิจารณาคดีที่กล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งใน กกต.ปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ

ประธานศาลอุทธรณ์วินิจฉัย ประชาชนเป็นผู้เสียหายจากการทุจริตเลือก สว.

ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 นายวิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ มีคำวินิจฉัยที่ วท. 27/2569 เกี่ยวกับปัญหาเขตอำนาจศาลในคดีที่นายพงศกรณ์ ตั้งกิตติ์ตระกูล อดีตผู้สมัครและผู้สมัคร สว.สำรอง ยื่นฟ้องเลขาธิการ กกต. พร้อมกรรมการ กกต. รวม 8 คน ในข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบในการตรวจสอบและดำเนินการกรณีทุจริตการเลือก สว.

คดีดังกล่าวเริ่มต้นจากการโต้แย้งว่าการฟ้องร้องผู้ดำรงตำแหน่งใน กกต. ซึ่งเป็นเจ้าพนักงานของรัฐและองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ ควรอยู่ในอำนาจของศาลใด โดยศาลจังหวัดนนทบุรีได้ส่งปัญหาเรื่องเขตอำนาจศาลให้ประธานศาลอุทธรณ์เป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาด

คำวินิจฉัยดังกล่าวเห็นว่า การทุจริตเพื่อให้ได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาโดยมิชอบย่อมกระทบต่ออำนาจอธิปไตยของประชาชน ซึ่งเป็นเจ้าของอำนาจตามรัฐธรรมนูญ ประชาชนจึงถือเป็นผู้เสียหายจากการกระทำดังกล่าว และมีสิทธิยื่นฟ้องคดีโดยตรงได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และมาตรา 28 (2)

นอกจากนี้ ยังวินิจฉัยว่าคดีที่มีการกล่าวหาผู้ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าพนักงานของรัฐในลักษณะดังกล่าว อยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ

แนวคำวินิจฉัยครั้งนี้แตกต่างจากคำวินิจฉัยเดิมของอดีตประธานศาลอุทธรณ์ ซึ่งเคยมีแนวทางให้ดำเนินคดีผ่านกระบวนการตรวจสอบของ ป.ป.ช. และอัยการสูงสุดตามกลไกที่รัฐธรรมนูญกำหนด

กกต.อ้างมาตรา 64 ผู้มีสิทธิคัดค้านต้องเป็นผู้สมัครหรือผู้มีสิทธิเลือก

รายงานจากสำนักงาน กกต.ระบุว่า เมื่อพิจารณา พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 หมวด 5 ว่าด้วยการคัดค้าน โดยเฉพาะมาตรา 64 กำหนดให้ผู้สมัครในระดับอำเภอ หรือผู้มีสิทธิเลือกในระดับจังหวัดหรือระดับประเทศ สามารถยื่นคำร้องคัดค้านได้ หากเห็นว่าการเลือกในระดับที่ตนสมัครหรือมีสิทธิเลือกไม่ได้เป็นไปโดยสุจริต เที่ยงธรรม หรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย

กฎหมายกำหนดให้ยื่นคำร้องต่อ กกต.ภายใน 3 วันนับแต่วันเลือกในระดับนั้น ๆ และให้ กกต.ดำเนินการวินิจฉัยโดยเร็ว

หากเห็นว่าไม่มีเหตุอันควรสงสัยว่าการเลือกไม่สุจริต ไม่เที่ยงธรรม หรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย ก็ให้สั่งยกคำร้อง แต่หากมีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่ามีการกระทำผิด ก็ให้ดำเนินการตามมาตรา 59 วรรคหนึ่ง โดยบทบัญญัติดังกล่าวกำหนดให้คำวินิจฉัยของ กกต.เป็นที่สุด

ฝ่าย กกต.จึงให้เหตุผลว่า สิทธิในการคัดค้านการเลือก สว.ตามกฎหมายเฉพาะฉบับนี้เป็นสิทธิที่กำหนดให้แก่ผู้สมัครและผู้มีสิทธิเลือกในแต่ละระดับ ไม่ใช่ประชาชนทั่วไปทุกคน

ชี้กรณีเลือก สว.แตกต่างจากการเลือกตั้ง สส.

แหล่งข่าวระดับสูงจาก กกต.ให้ความเห็นว่า กรณีการเลือก สว.มีลักษณะแตกต่างจากการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เพราะการเลือกตั้ง สส.เป็นกระบวนการที่ประชาชนทั่วไปเป็นผู้มีสิทธิและหน้าที่ในการลงคะแนนเลือกผู้แทน ขณะที่กระบวนการเลือก สว.ตามกฎหมายปี 2561 มีระบบการเลือกกันเองของผู้สมัครในแต่ละกลุ่มและแต่ละระดับ

กกต.จึงเห็นว่า ไม่สามารถนำหลักการเกี่ยวกับสิทธิของประชาชนในการฟ้องคดีเลือกตั้ง สส.มาใช้กับการเลือก สว.ได้โดยอัตโนมัติ เนื่องจากต้องพิจารณาบทบัญญัติและกลไกการคัดค้านที่กฎหมายเฉพาะกำหนดไว้ด้วย

อย่างไรก็ตาม ประเด็นนี้ยังเป็นข้อโต้แย้งทางกฎหมายระหว่างแนวทางของ กกต.กับเหตุผลในคำวินิจฉัยของประธานศาลอุทธรณ์ ซึ่งต้องรอการพิจารณาตามกระบวนการยุติธรรมต่อไป

โยงสำนวนสอบสวนชุดที่ 26 ตั้งคำถามเรื่องที่มาของพยานหลักฐาน

อีกประเด็นหนึ่งที่แหล่งข่าวจาก กกต.กล่าวถึง คือกรณีที่พรรคประชาชน กลุ่มไอลอว์ และนักวิชาการบางส่วน นำข้อมูลเกี่ยวกับสำนวนของคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนกลาง ชุดที่ 26 ของสำนักงาน กกต. มาเปิดเผยต่อสาธารณะ เพื่อประกอบข้อเรียกร้องให้ตรวจสอบการดำเนินการของ กกต.ในคดีฮั้ว สว.

ฝ่าย กกต.ระบุว่า หากมีการนำข้อมูลจากสำนวนดังกล่าวไปใช้ดำเนินคดีกับกรรมการ กกต.หรือผู้เกี่ยวข้อง จะต้องพิจารณาด้วยว่าข้อมูลหรือเอกสารที่นำมาเปิดเผยนั้นได้มาโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

ประเด็นนี้จึงเป็นอีกเรื่องที่ต้องติดตาม หากมีผู้ยื่นฟ้องหรือดำเนินคดีเพิ่มเติม โดยเฉพาะการพิจารณาว่าพยานหลักฐานที่นำมาใช้มีที่มาและสามารถรับฟังได้ตามกฎหมายหรือไม่

ข้อพิพาทยังไม่ยุติ จับตาสิทธิประชาชนกับอำนาจตรวจสอบองค์กรอิสระ

ความเคลื่อนไหวครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงข้อถกเถียงสำคัญ 2 ด้าน ได้แก่ ด้านหนึ่งคือหลักการที่ว่าประชาชนในฐานะเจ้าของอำนาจอธิปไตยควรมีสิทธิตรวจสอบการกระทำที่อาจกระทบต่อกระบวนการได้มาซึ่งอำนาจทางการเมือง อีกด้านหนึ่งคือหลักการที่ว่าการใช้สิทธิฟ้องคดีและการกำหนดผู้มีอำนาจร้องคัดค้านต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่กฎหมายบัญญัติไว้

สิ่งที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือ แนวทางของศาลในการพิจารณาขอบเขตสิทธิของประชาชนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ประกอบกับข้อจำกัดตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว.มาตรา 64 รวมถึงผลของคดีที่ผู้สมัคร สว.สำรองยื่นฟ้องผู้ดำรงตำแหน่งใน กกต.

ทั้งนี้ คำวินิจฉัยของประธานศาลอุทธรณ์เป็นการชี้ขาดปัญหาเขตอำนาจศาลในคดีเฉพาะ ไม่ใช่คำพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามข้อกล่าวหา ขณะที่คำชี้แจงจาก กกต.เป็นความเห็นโต้แย้งของฝ่ายองค์กร ยังไม่ใช่คำวินิจฉัยที่ยุติข้อถกเถียงเรื่องสิทธิของประชาชนในการฟ้องคดีดังกล่าว

สำนักข่าววิหคนิวส์

อ้างอิง

• มติชน วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569
• ผู้จัดการออนไลน์ วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569
• เนชั่นทีวี วันที่ 6 พฤศจิกายน 2569
• คำวินิจฉัยประธานศาลอุทธรณ์ที่ วท. 27/2569 ตามที่สื่อรายงาน

#กกต #ฮั้วสว #คดีฮั้วสว #ประธานศาลอุทธรณ์ #สิทธิประชาชน #พรปสว #มาตรา64 #ศาลอาญาคดีทุจริต #ตรวจสอบองค์กรอิสระ