
18 พฤศจิกายน 2569
นายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรีและอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ออกมาเตือนถึงความเปราะบางของเศรษฐกิจไทย หลังเผชิญปัญหาเชิงโครงสร้างสะสมมาเกือบ 20 ปี โดยชี้ว่าประเทศกำลังเผชิญภาวะ “ขาดดุลคู่” จากการขาดดุลการค้าและการขาดดุลการคลัง ซึ่งสะท้อนทั้งปัญหาความสามารถในการแข่งขันของภาคส่งออกและข้อจำกัดด้านรายได้ของรัฐบาล
นายสมคิดกล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “พลิกไทยเพื่อไปต่อ” ในงานเนื่องในโอกาส 100 ปีชาตกาลศาสตราจารย์สังเวียน อินทรวิชัย และ 88 ปีคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 โดยระบุว่า เศรษฐกิจไทยกำลังเติบโตในระดับต่ำ ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านเร่งพัฒนาและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันอย่างต่อเนื่อง
ส่งออกอ่อนแอ สร้าง New S-Curve ไม่ทัน
นายสมคิดมองว่า ต้นตอสำคัญของปัญหาขาดดุลคู่มาจากภาคการส่งออกที่อ่อนแอลง อุตสาหกรรมเดิมสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน ขณะที่ประเทศไทยยังไม่สามารถสร้างอุตสาหกรรมเป้าหมายใหม่ หรือ New S-Curve ที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้นมาทดแทนได้ทันเวลา
เขาระบุว่า ในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 ไทยขาดดุลการค้าไปแล้วหลายหมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ และมีความเสี่ยงที่ดุลบัญชีเดินสะพัดจะขาดดุลตามมา หากภาคส่งออกยังไม่สามารถสร้างรายได้จากต่างประเทศได้เพียงพอ
เมื่อรายได้จากภาคเศรษฐกิจอ่อนแอ ขณะที่การจัดเก็บภาษีของรัฐบาลมีข้อจำกัด ก็ยิ่งทำให้ฐานะการคลังเผชิญแรงกดดันมากขึ้น
หนี้สาธารณะจ่อ 70% รัฐบาลเหลือพื้นที่ลงทุนจำกัด
อีกประเด็นที่นายสมคิดแสดงความกังวล คือฐานะการคลังของประเทศ โดยระบุว่ารัฐบาลประสบปัญหาการจัดเก็บรายได้ไม่เพียงพอต่อรายจ่าย จนต้องพึ่งพาการกู้เงินและดึงรายได้จากรัฐวิสาหกิจมาสนับสนุนงบประมาณ
ข้อมูลสำนักงานบริหารหนี้สาธารณะ ณ สิ้นเดือนกันยายน 2569 ระบุว่า หนี้สาธารณะของไทยอยู่ที่ประมาณ 13.36 ล้านล้านบาท คิดเป็น 68.61% ของ GDP ใกล้กรอบเพดานหนี้สาธารณะ 70%
นายสมคิดยังตั้งข้อสังเกตถึงโครงสร้างงบประมาณที่มีรายจ่ายประจำในสัดส่วนสูง ทำให้เหลืองบประมาณสำหรับการลงทุนพัฒนาประเทศเพียงประมาณ 20% ของงบประมาณทั้งหมด
หากรัฐบาลยังไม่ปรับปรุงโครงสร้างรายได้และรายจ่าย ภาระหนี้ที่เพิ่มขึ้นอาจทำให้พื้นที่ทางการคลังลดลง จนรัฐบาลในอนาคตมีข้อจำกัดในการจัดสรรเงินเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน การศึกษา เทคโนโลยี และอุตสาหกรรมใหม่
GDP โต 2.5% แต่ประชาชนยังไม่รู้สึกถึงการเติบโต
นายสมคิดยังชี้ว่า แม้เศรษฐกิจไทยจะเติบโตประมาณ 2.5% แต่ตัวเลข GDP ไม่ได้สะท้อนความเป็นอยู่ของประชาชนส่วนใหญ่ เพราะผลประโยชน์จากการเติบโตยังไม่กระจายอย่างทั่วถึง
โดยยกตัวอย่างภาคเกษตรกรรม ซึ่งมีแรงงานเกี่ยวข้องประมาณ 30% ของประเทศ แต่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจเพียงประมาณ 10% ของ GDP สะท้อนปัญหาผลิตภาพและรายได้ของเกษตรกร
ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมจำนวนมากยังมีมูลค่าผลผลิตและอัตรากำไรต่ำ ส่งผลให้การปรับเพิ่มค่าจ้างแรงงานทำได้ยาก ส่วนผู้ประกอบการ SMEs กว่า 3 ล้านรายยังเผชิญข้อจำกัดในการเข้าถึงแหล่งเงินทุน
นอกจากนี้ ยังกล่าวถึงภาระหนี้ครัวเรือนเฉลี่ยประมาณ 800,000 บาทต่อครัวเรือน และครัวเรือนบางกลุ่มมีรายจ่ายสูงกว่ารายได้ จนต้องพึ่งพาการกู้ยืมเพื่อดำรงชีวิต
เตือนเวียดนามโต 7–8% ไทยเสี่ยงถูกแซง
นายสมคิดยกตัวอย่างประเทศเวียดนาม ซึ่งสามารถรักษาอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจในระดับประมาณ 7–8% ต่อปี และพัฒนาเป็นฐานการผลิตสำคัญของภูมิภาคได้อย่างรวดเร็ว
เขาประเมินว่า หากไทยยังเติบโตเพียงประมาณ 2.5% ต่อปี ขณะที่เวียดนามรักษาการเติบโตในระดับสูงได้ต่อเนื่อง อีกประมาณ 5 ปี ขนาดเศรษฐกิจเวียดนามอาจแซงหน้าไทย
พร้อมเตือนว่า สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงตัวเลขขนาดเศรษฐกิจ แต่คือโอกาสในการสร้างงาน รายได้ และความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจของคนรุ่นใหม่ที่อาจลดลง หากประเทศไทยไม่เร่งปรับโครงสร้างให้ทันการแข่งขัน
จี้ใช้ AI สร้างอุตสาหกรรมใหม่ เปิดทาง SMEs เข้าถึงเงินทุน
นายสมคิดมองว่า ความเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์และการย้ายฐานการลงทุนของบริษัทข้ามชาติเป็นโอกาสของไทย โดยเฉพาะอุตสาหกรรม Data Center, AI และ Semiconductor
อย่างไรก็ตาม การดึงดูดการลงทุนไม่ควรดูเพียงมูลค่าเงินลงทุนที่ประกาศ แต่ต้องพิจารณาว่าประเทศไทยจะได้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยี การจ้างงานทักษะสูง และการต่อยอดอุตสาหกรรมภายในประเทศมากน้อยเพียงใด
เขาเสนอให้ใช้ AI เป็นเครื่องมือยกระดับเศรษฐกิจ โดยเฉพาะการนำข้อมูลกระแสเงินสด หรือ Cash Flow มาใช้ประเมินความสามารถในการชำระหนี้ของ SMEs เพื่อเปิดโอกาสให้ธุรกิจที่มีศักยภาพเข้าถึงสินเชื่อได้ แม้ไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกันจำนวนมาก
ขณะเดียวกัน ยังเตือนถึงผลกระทบจาก AI ต่อแรงงาน โดยเฉพาะกลุ่มพนักงานสำนักงาน หรือ White-Collar Jobs ซึ่งอาจเผชิญความเสี่ยงจากการถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติ จึงจำเป็นต้องเร่งปรับระบบการศึกษาและพัฒนาทักษะแรงงานให้สอดคล้องกับโลกการทำงานยุคใหม่
เตือนแจกเงินแก้ปัญหาไม่ได้ หากไม่ปฏิรูปโครงสร้าง
นายสมคิดยังตั้งคำถามต่อการพึ่งพามาตรการกระตุ้นการบริโภคระยะสั้น เช่น โครงการแจกเงินหรือคนละครึ่ง โดยมองว่ามาตรการเหล่านี้ช่วยบรรเทาความเดือดร้อนและพยุงกำลังซื้อได้ในช่วงเวลาหนึ่ง แต่ไม่สามารถแก้ปัญหารายได้ต่ำ ผลิตภาพไม่สูง และความสามารถในการแข่งขันที่ลดลงได้อย่างถาวร
เขาเปรียบเทียบว่า ประเทศไทยเคยมีความมุ่งมั่นที่จะก้าวขึ้นเป็น “เสือตัวที่ 5 ของเอเชีย” แต่ปัจจุบันกลับเสี่ยงกลายเป็น “แมวป่วย” หากยังยอมรับการเติบโตในระดับต่ำและไม่เร่งสร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง
ทางออกต้องปฏิรูปทั้งการคลัง เศรษฐกิจ และการเมือง
นายสมคิดเน้นว่า การแก้ปัญหาเศรษฐกิจไทยต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ ทั้งการสร้างอุตสาหกรรมใหม่ การเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้ของรัฐ การปรับโครงสร้างรายจ่าย การบริหารหนี้สาธารณะ การเปิดทางให้ SMEs เข้าถึงเงินทุน และการปฏิรูปการศึกษาเพื่อรับมือกับ AI
นอกจากนี้ ยังเสนอให้ปฏิรูปโครงสร้างการเมืองและระบบราชการ สร้างธรรมาภิบาล เพื่อให้การบริหารประเทศมีประสิทธิภาพและสามารถดึงดูดบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถเข้ามาร่วมพัฒนาประเทศ
คำเตือนสำคัญของอดีตรองนายกรัฐมนตรีและอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังครั้งนี้ คือ หากประเทศไทยไม่เร่งปฏิรูปฐานรายได้ของรัฐและโครงสร้างเศรษฐกิจ ภาระหนี้ที่เพิ่มขึ้นอาจทำให้รัฐบาลในอนาคตมีเงินเหลือสำหรับการลงทุนและพัฒนาประเทศน้อยลง จนเสี่ยงเผชิญข้อจำกัดด้านงบประมาณในการดูแลประชาชนและขับเคลื่อนประเทศ
สำนักข่าววิหคนิวส์
อ้างอิง: PostToday, 19 พฤศจิกายน 2569; ฐานเศรษฐกิจ, 18 พฤศจิกายน 2569; กรุงเทพธุรกิจ, 18 พฤศจิกายน 2569; มติชน, 18 พฤศจิกายน 2569
#สมคิดจาตุศรีพิทักษ์ #เศรษฐกิจไทย #ขาดดุลคู่ #หนี้สาธารณะ #NewSCurve #ปฏิรูปการคลัง #เศรษฐกิจไทยวิกฤต #วิหคนิวส์