🚨 นักวิชาการหนุน “หมอเอก” รื้อภาษียาสูบปี 60! จี้สอบต้นตอ รัฐสูญรายได้ปีละ 6 หมื่นล้าน

วันที่ 5 ตุลาคม 2569 รศ.พญ.เริงฤดี ปธานวนิช คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล แสดงความเห็นกรณีนายเอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกรัฐบาล ตั้งคำถามถึงการปรับโครงสร้างภาษียาสูบเมื่อปี 2560 จากระบบภาษีอัตราเดียวมาเป็น 2 อัตรา

รศ.พญ.เริงฤดี ระบุว่า การปรับโครงสร้างดังกล่าวมีปัญหาตามที่โฆษกรัฐบาลกล่าวถึงจริง และเห็นว่าควรมีการตรวจสอบอย่างละเอียดว่าใครมีส่วนรับผิดชอบ เนื่องจากมองว่าการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างภาษีส่งผลต่อรายได้ภาษียาสูบของรัฐ

โดยระบุว่า ก่อนปรับโครงสร้าง รัฐเคยจัดเก็บภาษียาสูบได้ปีละกว่า 60,000 ล้านบาท แต่ล่าสุดในปี 2568 จัดเก็บได้เพียงกว่า 40,000 ล้านบาท พร้อมระบุว่าความแตกต่างดังกล่าวคิดเป็นรายได้ที่หายไปประมาณ 20,000 ล้านบาทต่อปี

ตั้ง 8 คำถาม ตรวจสอบต้นตอ

รศ.พญ.เริงฤดี เสนอประเด็นที่ควรตรวจสอบ 8 ข้อ

1. กรมสรรพสามิตหารือภาคสุขภาพหรือไม่

การปรับโครงสร้างภาษียาสูบปี 2560 กรมสรรพสามิตได้หารือกับกระทรวงสาธารณสุข หรือสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. หรือไม่

2. เหตุใดแนวคิดปรับโครงสร้างไม่มีมิติสุขภาพ

รศ.พญ.เริงฤดีตั้งคำถามว่า เหตุใดแนวคิดการปรับโครงสร้างภาษีปี 2560 จึงเน้นเรื่อง “ความเป็นธรรม โปร่งใส และเป็นสากล และไม่สร้างภาระภาษีเพิ่มให้แก่ผู้ประกอบการและผู้บริโภค” แต่ไม่มีมิติด้านสุขภาพ ทั้งที่ก่อนการปรับภาษีมีนักวิชาการเศรษฐศาสตร์สุขภาพจากสถาบันส่งเสริมสุขภาพไทยเสนอว่า การปรับโครงสร้างภาษีควรคำนึงถึงสุขภาพประชาชน ลดนักสูบหน้าใหม่ และลดภาระค่าใช้จ่ายจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs

3. เหตุใดบริษัทบุหรี่ข้ามชาติจึงสนับสนุน

ตั้งคำถามว่า เหตุใดบริษัทบุหรี่ข้ามชาติจึงออกมาแสดงความสนับสนุนและแสดงความยินดีกับกฎหมายโครงสร้างภาษียาสูบใหม่ปี 2560 หลังประกาศใช้เพียงไม่กี่วัน ขณะที่ไม่มีเสียงคัดค้านจากชาวไร่ยาสูบหรือสมาคมค้าปลีกยาสูบ ทั้งที่การปรับอัตราภาษียาสูบในช่วงที่ผ่านมา ทั้งบริษัทบุหรี่ข้ามชาติ ชาวไร่ยาสูบ และสมาคมค้าปลีก เคยออกมาคัดค้าน

4. เหตุใดกรมสรรพสามิตไม่ดำเนินการเรื่องการลดราคาบุหรี่

รศ.พญ.เริงฤดีตั้งคำถามว่า เหตุใดกรมสรรพสามิตจึงไม่ดำเนินการกับบริษัทบุหรี่ข้ามชาติที่ลดราคาบุหรี่ลง ทั้งที่กรมมีอำนาจดำเนินการ และเคยให้ข้อมูลว่ากฎหมายใหม่เปิดโอกาสให้กรมสรรพสามิตไม่รับราคาขายปลีกที่ผู้นำเข้าเสนอ และมีอำนาจกำหนดราคาใหม่

5. WHO เคยเสนอให้กลับมาใช้อัตราเดียว

หลังปรับโครงสร้างภาษีประมาณ 1 ปี ในเดือนตุลาคม 2561 องค์การอนามัยโลกได้ส่งผู้เชี่ยวชาญด้านภาษียาสูบมาหารือร่วมกับกรมสรรพสามิต และเชิญผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีของกรมสรรพสามิตไปหารือที่กรุงเจนีวาในปีถัดมา

โดยมีข้อเสนอให้แก้ไขโครงสร้างภาษียาสูบกลับมาเป็นอัตราเดียวโดยเร็ว คือ อัตราตามมูลค่าร้อยละ 40 และตามปริมาณ 1.20 บาทต่อมวน รวมถึงเสนอให้ประเทศไทยร่วมลงสัตยาบันในพิธีสารการขจัดการค้ายาสูบผิดกฎหมายของอนุสัญญาควบยาสูบองค์การอนามัยโลก

รศ.พญ.เริงฤดีระบุว่า ข้อเสนอดังกล่าวยังไม่ได้ถูกดำเนินการตามที่เสนอจนถึงปัจจุบัน

6. เหตุใดการปรับเป็นอัตราเดียวจึงถูกเลื่อน

รศ.พญ.เริงฤดีระบุว่า กฎกระทรวงกำหนดให้ปรับอัตราภาษียาสูบจาก 2 อัตราเป็นอัตราเดียว คือ อัตราตามมูลค่าร้อยละ 40 และตามปริมาณ 1.20 บาทต่อมวน โดยอัตโนมัติตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2562

แต่มีการขยายเวลาออกไป 2 ครั้ง และเมื่อมีการปรับอัตราภาษียาสูบอีกครั้งในปี 2564 ก็ยังคงใช้โครงสร้าง 2 อัตรา ทั้งที่มีความเห็นจากนักวิชาการไทย สสส. และองค์การอนามัยโลกให้ปรับเป็นอัตราเดียว

7. เหตุใดข้อเสนอจากภาคสุขภาพไม่ถูกตอบรับ

รศ.พญ.เริงฤดีระบุว่า ภาคีเครือข่ายด้านสุขภาพร่วมกับ สสส. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เคยจัดเสวนาวิชาการเกี่ยวกับภาษียาสูบหลายครั้ง รวมถึงทำหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เพื่อเสนอให้ทบทวนโครงสร้างภาษียาสูบเป็นอัตราเดียว ซึ่งจะทำให้บุหรี่มีราคาสูงขึ้น และวางระบบการปรับภาษีอย่างต่อเนื่องตามอัตราเงินเฟ้อ

แต่ตั้งคำถามว่า เหตุใดข้อเสนอดังกล่าวจึงไม่ได้รับการตอบรับจากกรมสรรพสามิต

8. คณะทำงานยุทธศาสตร์ภาษียาสูบประชุมบ่อยเพียงใด

รศ.พญ.เริงฤดีระบุว่า คณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบแห่งชาติกำหนดให้มาตรการภาษียาสูบเป็นหนึ่งในยุทธศาสตร์ตามแผนปฏิบัติการควบคุมยาสูบแห่งชาติ โดยมีกรมสรรพสามิตเป็นประธานคณะทำงานตามยุทธศาสตร์ดังกล่าว

จึงเสนอให้ตรวจสอบว่า คณะทำงานมีการประชุมบ่อยเพียงใด และเคยนำประเด็นการปรับอัตราภาษียาสูบเข้าหารือหรือไม่

หนุนโฆษกรัฐบาลรื้อสอบย้อนหลัง

รศ.พญ.เริงฤดีระบุว่า จากข้อสังเกตทั้งหมด สนับสนุนให้นายเอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกรัฐบาล รื้อการปรับโครงสร้างภาษียาสูบปี 2560 มาตรวจสอบใหม่อย่างละเอียด เพื่อหาผู้รับผิดชอบต่อผลกระทบด้านรายได้ของรัฐ

พร้อมระบุว่า หากประเมินจากตัวเลขรายได้ภาษีที่ลดลง ประเทศอาจสูญเสียรายได้ตลอดช่วง 8 ปีที่ผ่านมาไม่ต่ำกว่า 60,000 ล้านบาท และเสนอให้เร่งปรับอัตราภาษียาสูบกลับมาเป็นอัตราเดียว โดยให้ภาคีเครือข่ายด้านสุขภาพเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดอัตราที่เหมาะสม

สสส.ยืนยันไม่ใช่ผู้กำหนดโครงสร้างภาษี

ด้าน ดร.นพ.ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. กล่าวว่า การพิจารณาประเด็นภาษีสรรพสามิตยาสูบแบบ 2 อัตรา จำเป็นต้องพิจารณาจาก “ข้อเท็จจริง ลำดับเวลา และอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย” อย่างครบถ้วน

สสส. พร้อมให้ตรวจสอบข้อเท็จจริงทั้งหมด ตั้งแต่ข้อเสนอของกรมสรรพสามิต เอกสารประกอบการเสนอคณะรัฐมนตรี รายงานการประชุม หนังสือหารือระหว่างหน่วยงาน ความเห็นของกระทรวงสาธารณสุข สสส. และภาควิชาการ ตลอดจนกระบวนการพิจารณาราคาขายปลีกของบริษัทบุหรี่ โดยขอให้ตรวจสอบจากเอกสารและลำดับเหตุการณ์จริง

ดร.นพ.ไพโรจน์ระบุว่า หลักฐานที่มีอยู่ไม่ได้ชี้ว่า สสส. เป็นผู้เสนอหรือสนับสนุนโครงสร้างภาษี 2 อัตรา

ในทางตรงกันข้าม ก่อนประกาศใช้โครงสร้างภาษีดังกล่าว มีฐานวิชาการที่ สสส. สนับสนุนและเผยแพร่ ซึ่งเตือนถึงปัญหาการที่ผู้สูบอาจหันไปหาบุหรี่ราคาถูก หรือ Trade Down Effect และมีข้อเสนอว่าระบบภาษีที่เรียบง่ายและใช้อัตราเดียวเป็นแนวทางที่เหมาะสมกว่า

เปิดหลักฐานก่อนภาษีใหม่มีผล

ดร.นพ.ไพโรจน์ระบุว่า หลักฐานสำคัญชิ้นหนึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2560 หรือเกือบ 1 เดือนก่อนอัตราภาษีใหม่มีผลบังคับใช้ เป็นบทความเรื่อง “โครงสร้างภาษียาสูบที่เหมาะสม ภายใต้ พ.ร.บ. ภาษีสรรพสามิตใหม่”

บทความดังกล่าวระบุว่า ระบบภาษีที่มีหลายขั้นอัตราสำหรับสินค้าชนิดเดียวกัน อาจเปิดช่องให้ธุรกิจลดราคาสินค้าหรือออกสินค้าใหม่ในราคาถูก เพื่อเสียภาษีในอัตราที่ต่ำกว่า และอาจส่งผลต่อทั้งรายได้รัฐบาลและระบบสาธารณสุข

พร้อมเสนอว่า การจัดเก็บภาษีแบบอัตราเดียว หรือ Uniform Tax Rate เป็นแนวปฏิบัติที่เหมาะสม

นอกจากนี้ยังอ้างถึงงานวิจัยของศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ หรือ ศจย. และ สสส. ตั้งแต่ปี 2553 ที่ศึกษาความเสี่ยงว่าประสิทธิผลของการขึ้นภาษียาสูบอาจถูกลดทอนจากการที่ผู้สูบเปลี่ยนไปซื้อบุหรี่ยี่ห้อราคาถูกกว่า หรือ Trade Down Effect

ย้ำ สสส.ไม่มีอำนาจกำหนดราคาบุหรี่

ดร.นพ.ไพโรจน์กล่าวว่า ผู้มีอำนาจกำหนดอัตราภาษีสรรพสามิตไม่ใช่ สสส. โดยกฎกระทรวงกำหนดพิกัดอัตราภาษีออกภายใต้อำนาจตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเป็นผู้ใช้อำนาจตามกฎหมายดังกล่าว

ส่วน สสส. มีบทบาทด้านการสร้างเสริมสุขภาพ สนับสนุนองค์ความรู้ และขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบายด้านสุขภาพ แต่ไม่มีอำนาจกำหนดพิกัดหรืออัตราภาษีสรรพสามิต

สำหรับประเด็นที่ตั้งคำถามว่า เหตุใดบริษัทบุหรี่จึงสามารถลดราคาหลังใช้โครงสร้างภาษีใหม่ ดร.นพ.ไพโรจน์ระบุว่า ต้องพิจารณาอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายให้ชัดเจนเช่นกัน

โดยมาตรา 17 และมาตรา 18 แห่งพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 กำหนดกลไกเกี่ยวกับราคาขายปลีกแนะนำและอำนาจของอธิบดีกรมสรรพสามิตในการพิจารณาราคาที่ใช้เป็นเกณฑ์คำนวณภาษี

ขณะที่ สสส. ไม่มีอำนาจตามกฎหมายในการอนุมัติ ปฏิเสธ หรือกำหนดราคาขายปลีกของบริษัทบุหรี่

ประเด็นการปรับโครงสร้างภาษียาสูบปี 2560 จึงถูกเสนอให้ตรวจสอบย้อนกลับทั้งเอกสาร กระบวนการพิจารณา ผู้มีอำนาจตามกฎหมาย และผลกระทบต่อรายได้รัฐ เพื่อหาข้อเท็จจริงว่าโครงสร้างภาษี 2 อัตราเกิดขึ้นจากกระบวนการใด และหน่วยงานใดมีอำนาจตัดสินใจในแต่ละขั้นตอน

สำนักข่าววิหคนิวส์

อ้างอิง: รศ.พญ.เริงฤดี ปธานวนิช, ดร.นพ.ไพโรจน์ เสาน่วม, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), กรมสรรพสามิต, กระทรวงการคลัง

#ภาษียาสูบ #ภาษีสรรพสามิต #สสส #เอกภพเพียรพิเศษ #เริงฤดีปธานวนิช #ไพโรจน์เสาน่วม #กรมสรรพสามิต #ภาษีบุหรี่ #บุหรี่ #ข่าวเศรษฐกิจ #ข่าวการเมือง #วิหคนิวส์