13 กรกฎาคม 2569

เนื่องในวันคล้ายวันประสูติพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ชวนย้อนรำลึกถึงพระกรณียกิจด้านการป้องกันเอชไอวีที่ทรงขับเคลื่อนมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การปกป้องแม่และเด็ก การสนับสนุนให้ประชาชนกลุ่มเสี่ยงเข้าถึงยาป้องกัน ไปจนถึงการลดความกลัวและการตีตราผู้ติดเชื้อ

ย้อนกลับไปเมื่อปี 2539 พระองค์ทรงจัดตั้งกองทุนและทรงสนับสนุนให้เกิดบริการป้องกันการถ่ายทอดเชื้อเอชไอวีจากมารดาสู่ทารกผ่านสภากาชาดไทย ก่อนที่ประเทศไทยจะขยายมาตรการดังกล่าวเข้าสู่ระบบระดับชาติในเวลาต่อมา ช่วยให้หญิงตั้งครรภ์ที่มีเชื้อเข้าถึงการตรวจ ยาต้านไวรัส และการดูแลที่เหมาะสม เพิ่มโอกาสให้ทารกเกิดมาโดยปราศจากเชื้อ

วันที่ 7 มิถุนายน 2559 องค์การอนามัยโลกรับรองประเทศไทยเป็นประเทศแรกในเอเชียและแปซิฟิกที่ยุติการถ่ายทอดเชื้อเอชไอวีและซิฟิลิสจากแม่สู่ลูกตามเกณฑ์ และเป็นประเทศแรกที่มีการระบาดของเอชไอวีขนาดใหญ่ซึ่งบรรลุความสำเร็จดังกล่าว ในช่วงที่ไทยได้รับการรับรอง หญิงตั้งครรภ์ที่มีเชื้อมากกว่า 95% เข้าถึงยาต้านไวรัส และอัตราการถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูกต่ำกว่า 2%

ความสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดจากบุคคลหรือหน่วยงานใดเพียงฝ่ายเดียว แต่เป็นผลจากความร่วมมือของสภากาชาดไทย กระทรวงสาธารณสุข บุคลากรทางการแพทย์ นักวิจัย องค์กรชุมชน และประชาชน โดยพระกรณียกิจของพระองค์เป็นหนึ่งในแรงสนับสนุนสำคัญที่ช่วยวางรากฐานมาตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

พระกรณียกิจยังขยายจากแม่และเด็กไปสู่ประชาชนกลุ่มเสี่ยงผ่านโครงการ “เพร็พพระองค์โสมฯ” หรือ Princess PrEP ซึ่งสนับสนุนให้องค์กรชุมชนมีส่วนร่วมในการนำยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อไปถึงผู้ที่เข้าถึงบริการโรงพยาบาลได้ยาก รูปแบบดังกล่าวกลายเป็นหลักฐานสำคัญต่อการขยายบริการเพร็พเข้าสู่ระบบสุขภาพไทย โดยประเทศไทยเริ่มนำเพร็พเข้าสู่สิทธิประโยชน์หลักประกันสุขภาพในระยะนำร่องเมื่อปี 2562

อีกสมรภูมิสำคัญคือการลดอคติและการตีตรา เพราะต่อให้มียาและเทคโนโลยี หากผู้มีความเสี่ยงไม่กล้าเข้ารับการตรวจ หรือผู้ติดเชื้อถูกผลักออกจากสังคม การควบคุมโรคย่อมไม่อาจสำเร็จ พระกรณียกิจจึงเชื่อมวิทยาศาสตร์การแพทย์เข้ากับสิทธิและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

ในปี 2562 โครงการโรคเอดส์แห่งสหประชาชาติกราบทูลเชิญพระองค์ให้ทรงดำรงตำแหน่งทูตสันถวไมตรีในการป้องกันเอชไอวีในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก สะท้อนว่าพระกรณียกิจด้านแม่และเด็ก การป้องกันเอชไอวี และการสนับสนุนเพร็พ ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ

จากวันที่แม่มีเชื้อเคยถูกมองว่าอาจกำหนดชะตาของลูก วันนี้วิทยาศาสตร์และระบบดูแลที่เข้าถึงได้ช่วยให้เด็กมีโอกาสเกิดมาโดยปราศจากเชื้อ และประชาชนกลุ่มเสี่ยงมีเครื่องมือป้องกันก่อนติดเชื้อ นี่จึงไม่ใช่เพียงพระกรณียกิจด้านโรคเอดส์ แต่คือการสนับสนุนให้ระบบสาธารณสุขไทยเปลี่ยนจากการรอรักษา ไปสู่การป้องกันล่วงหน้า การเข้าถึงชุมชน และการคุ้มครองศักดิ์ศรีของทุกชีวิต

สำนักข่าววิหคนิวส์

อ้างอิง: สำนักพระราชวัง, โครงการโรคเอดส์แห่งสหประชาชาติ, องค์การอนามัยโลก, สภากาชาดไทย

พระองค์เจ้าโสมสวลี #วันคล้ายวันประสูติ #หยุดเอชไอวีจากแม่สู่ลูก #ทูตสันถวไมตรีUNAIDS #PrincessPrEP #เพร็พพระองค์โสม #สาธารณสุขไทย #ลดการตีตรา #วิหคนิวส์