12 กรกฎาคม 2569
ญี่ปุ่นเดินหน้ายุทธศาสตร์ด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) ครั้งสำคัญ ภายใต้การผลักดันของรัฐบาล โดยประกาศขยายความร่วมมือกับหลายประเทศ ทั้งฝรั่งเศส อินเดีย สหราชอาณาจักร มาเลเซีย และบราซิล เพื่อร่วมพัฒนาเทคโนโลยี AI โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และการแลกเปลี่ยนนักวิจัย พร้อมผลักดันแนวคิด “AI ที่ปลอดภัย น่าเชื่อถือ และไม่ผูกติดกับมหาอำนาจ”
แม้ในภาพจะเป็นความร่วมมือด้านเทคโนโลยี แต่หลายฝ่ายมองว่า นี่สะท้อนการแข่งขันเชิงภูมิรัฐศาสตร์ที่กำลังเปลี่ยนไป เมื่อหลายประเทศเริ่มไม่ต้องการพึ่งพาเพียง AI จากสหรัฐฯ หรือจีน ซึ่งครองความได้เปรียบทั้งด้านโมเดลภาษา ชิปประมวลผล และโครงสร้างพื้นฐานคลาวด์ในปัจจุบัน
AI ไม่ใช่แค่ซอฟต์แวร์ แต่คือโครงสร้างพื้นฐานของชาติ
รัฐบาลญี่ปุ่นระบุว่า AI กำลังกลายเป็นเทคโนโลยีพื้นฐานที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจ ความมั่นคง และศักยภาพการแข่งขันของประเทศ จึงต้องเร่งสร้างระบบนิเวศ AI ที่มีความปลอดภัย โปร่งใส และสามารถพึ่งพาได้ในระยะยาว พร้อมเดินหน้าความร่วมมือกับประเทศพันธมิตรและประเทศกำลังพัฒนาในหลายภูมิภาค
ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงมองว่า ในอนาคต AI จะถูกนำมาใช้ในภารกิจสำคัญของรัฐ ไม่ว่าจะเป็นการวิเคราะห์ข่าวกรอง การบริหารระบบพลังงาน โครงสร้างพื้นฐาน การแพทย์ ระบบการเงิน ตลอดจนการวางแผนด้านกลาโหม ทำให้คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงว่า “AI ตัวไหนฉลาดที่สุด” แต่คือ “AI ตัวไหนที่ประเทศสามารถควบคุมได้เอง”
อธิปไตยทางดิจิทัล กลายเป็นประเด็นใหม่ของโลก
หลายประเทศเริ่มผลักดันแนวคิด Digital Sovereignty หรือ “อธิปไตยทางดิจิทัล” โดยเห็นว่าการพึ่งพาแพลตฟอร์มหรือโมเดล AI จากต่างประเทศทั้งหมด อาจกลายเป็นความเสี่ยงหากเกิดความขัดแย้งระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นข้อจำกัดด้านบริการ การเข้าถึงข้อมูล หรือความมั่นคงของระบบสำคัญของรัฐ
มุมมองต่อประเทศไทย
นักวิเคราะห์จำนวนหนึ่งเห็นว่า แม้ไทยอาจไม่มีศักยภาพแข่งขันกับมหาอำนาจด้าน AI ในระดับโลก แต่การพัฒนาโมเดลภาษาไทย (Thai LLM) และโครงสร้างพื้นฐาน AI สำหรับภาครัฐ อาทิ งานด้านความมั่นคง กระบวนการยุติธรรม การแพทย์ และบริการภาครัฐ อาจช่วยลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาเทคโนโลยีต่างชาติในระยะยาว
ย้อนบริบท
ญี่ปุ่นเป็นผู้ริเริ่ม Hiroshima AI Process ตั้งแต่ปี 2566 เพื่อผลักดันกรอบความร่วมมือด้านธรรมาภิบาล AI ระดับนานาชาติ และในปี 2568–2569 ได้ขยายความร่วมมือด้าน AI กับหลายประเทศ รวมถึงอาเซียน อินเดีย และฝรั่งเศส เพื่อสร้างระบบนิเวศ AI ที่ปลอดภัย โปร่งใส และมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น
สำนักข่าววิหคนิวส์
อ้างอิง: กระทรวงการต่างประเทศญี่ปุ่น (MOFA), India–Japan Joint Statement on AI, Reuters, Nikkei Asia