วันที่ 8 กรกฎาคม 2569 เวลา 14.30 น.

การเมืองไทยร้อนขึ้นอีกระลอก หลังอดีต สว. วันชัย สอนศิริ ให้สัมภาษณ์ในรายการ “เรื่องใหญ่รายวัน” เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 โดยระบุว่า ได้ยินจาก “บิ๊กการเมือง” ว่าเดือนสิงหาคมอาจมี “นายกฯ มาตรา 5” พร้อมกระแสตีความกันว่า “ศ.” คือใคร

ประเด็นนี้ไม่ใช่ข่าวเล็ก และไม่ใช่แค่ข่าวลือในวงการเมือง เพราะคำว่า “นายกฯ มาตรา 5” แตะเข้ากลางหัวใจของระบบรัฐธรรมนูญทันที ว่าถ้าการเมืองปกติเดินต่อไม่ได้ ประเทศจะใช้ทางออกใด และทางออกนั้นจะมีความชอบธรรมพอหรือไม่

ตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 5 ระบุหลักสำคัญว่า รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ และหากไม่มีบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญบังคับแก่กรณีใด ให้ดำเนินการหรือวินิจฉัยตามประเพณีการปกครองประเทศไทยในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

แต่จุดระเบิดอยู่ตรงนี้ — มาตรา 5 ไม่ใช่ปุ่มลัดทางการเมืองที่จะกดใช้ได้ตามใจฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เพราะในประวัติศาสตร์การเมืองไทย แนวคิดเรื่อง “ทางออกนอกกลไกปกติ” เคยกลายเป็นชนวนถกเถียงรุนแรงมาแล้ว โดยเฉพาะช่วงปี 2549 ที่มีการเรียกร้อง “นายกฯ พระราชทาน” ผ่านการอ้างมาตรา 7 ของรัฐธรรมนูญ 2540 ก่อนที่ประเด็นดังกล่าวจะยุติลงหลังพระราชดำรัสเมื่อวันที่ 25 เมษายน 2549 ว่า มาตรานั้นไม่ได้หมายถึงการให้พระมหากษัตริย์มีอำนาจทำอะไรตามพระราชอัธยาศัย

REMORA อ่านว่า ประเด็น “นายกฯ มาตรา 5” ในเวลานี้ยังต้องวางสถานะให้ชัดว่าเป็น “สัญญาณการเมือง” ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางกฎหมายที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะยังไม่มีมติ ไม่มีกระบวนการ และไม่มีหลักฐานสาธารณะที่ยืนยันว่า ประเทศเข้าสู่เงื่อนไขดังกล่าวจริง

แกนสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “ใครจะเป็นนายกฯ สำรอง” หรือ “ศ. คือใคร” แต่คือระบบปกติยังพาประเทศเดินหน้าต่อได้หรือไม่ หากรัฐบาล สภา พรรคการเมือง และองค์กรตามรัฐธรรมนูญยังทำหน้าที่ได้ การพูดถึงวิธีพิเศษย่อมถูกตั้งคำถามทันทีว่าเป็นทางออกของประเทศ หรือเป็นเกมเขย่าขั้วอำนาจ

วันชัยไม่ใช่ตัวละครธรรมดาในสมการนี้ เพราะในอดีตเขาเคยถูกจับตาในฐานะผู้เกี่ยวข้องกับแนวคิดกลไก ส.ว. ร่วมโหวตนายกรัฐมนตรี โดย The Standard รายงานว่า วันชัยเคยระบุว่าตนเป็นผู้เสนอให้ ส.ว. 250 คนมีสิทธิร่วมเลือกนายกรัฐมนตรีในช่วงเปลี่ยนผ่าน

ดังนั้น เมื่อคนที่เคยอยู่ในโครงสร้างอำนาจรัฐธรรมนูญออกมาพูดเรื่อง “นายกฯ มาตรา 5” น้ำหนักทางการเมืองย่อมไม่ใช่ศูนย์ แม้ตัวเขาเองจะระบุว่าไม่อยากเห็นนายกฯ จากวิธีพิเศษก็ตาม เพราะคำพูดนี้สะท้อนว่า ตัวแปรเสี่ยงของเดือนสิงหาคมอาจไม่ใช่แค่ชื่อบุคคล แต่คือ “ความยอมรับของระบบ”

ถ้าการเมืองเดินต่อได้ตามกลไกปกติ กระแสนี้จะเป็นเพียงแรงสั่นสะเทือนทางวาทกรรม แต่ถ้าความขัดแย้งเร่งตัวจนสภา รัฐบาล และขั้วอำนาจหลักไม่สามารถหาทางออกได้ คำว่า “มาตรา 5” จะถูกดันขึ้นมาเป็นคำถามใหญ่ทันทีว่า ประเทศกำลังเข้าสู่ทางตันจริง หรือมีบางฝ่ายกำลังสร้างภาพทางตันเพื่อเปิดประตูพิเศษ

Probability Shift ของข่าวนี้จึงไม่ใช่จาก “ใครจะเป็นนายกฯ” ไปสู่ “ใครจะได้อำนาจ” เท่านั้น แต่กำลังเปลี่ยนจาก “ข่าวลือการเมือง” ไปสู่ “การทดสอบความชอบธรรมของระบบรัฐธรรมนูญ”

บทสรุปของ REMORA คือ อย่าด่วนเชื่อ และอย่าด่วนปัดทิ้ง เพราะข่าวลือทางการเมืองบางครั้งไม่ใช่คำทำนาย แต่เป็นเครื่องมือหยั่งแรงต้าน หยั่งกระแส และส่งสัญญาณไปยังผู้เล่นหลายขั้วพร้อมกัน

เดือนสิงหาคมจึงไม่ใช่แค่เดือนแห่งคำตอบว่า “ศ. คือใคร”
แต่อาจเป็นเดือนที่ต้องถามให้ดังขึ้นว่า
ประเทศไทยจะใช้ระบบปกติแก้วิกฤติได้หรือไม่
หรือจะปล่อยให้คำว่า “ทางตัน” กลายเป็นประตูของวิธีพิเศษอีกครั้ง

REMORA
นักวิเคราะห์ สำนักข่าววิหคนิวส์ รายงาน

อ้างอิง:
รายการเรื่องใหญ่รายวัน 7 กรกฎาคม 2569 / สัมภาษณ์ วันชัย สอนศิริ / รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 5 / iLaw / The Standard