ตลอดเกือบ 30 ปีที่ผ่านมา โลกเผชิญวิกฤตครั้งใหญ่หลายระลอก ตั้งแต่วิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 วิกฤติสินเชื่อซับไพรม์ วิกฤติการล้มละลายของ Lehman Brothers หรือที่คนไทยเรียกว่า “วิกฤติแฮมเบอร์เกอร์” จนถึงการระบาดของ COVID-19 ในปี 2562–2563 แม้สาเหตุจะแตกต่างกัน แต่ทุกวิกฤตมีรูปแบบที่คล้ายกันอย่างน่าทึ่ง
ROIF คือกรอบคิดที่มองให้เห็นวงจรของวิกฤต
R – Risk ความเสี่ยงสะสมเงียบ ๆ ก่อนเกิดเหตุ ทุกครั้งล้วนมีสัญญาณเตือน ไม่ว่าจะเป็นหนี้ที่พุ่งสูง ฟองสบู่สินทรัพย์ การเก็งกำไรเกินจริง หรือการประเมินความเสี่ยงต่ำกว่าความเป็นจริง
O – Opportunity วิกฤตไม่เคยทำลายทุกคน แต่เปิดโอกาสให้ผู้ที่มีเงินสด มีวินัย และกล้าตัดสินใจ นักลงทุนระดับโลกจำนวนมากสร้างความมั่งคั่งจากช่วงเวลาที่คนส่วนใหญ่หวาดกลัว
I – Impact เมื่อวิกฤตปะทุ ผลกระทบจะลุกลามรวดเร็วจากตลาดการเงินไปสู่เศรษฐกิจจริง ธุรกิจ การจ้างงาน รายได้ และความเชื่อมั่น ก่อนส่งต่อถึงการเมืองและสังคม
F – Future ทุกวิกฤตสร้างโลกใบใหม่ ผู้ชนะไม่ใช่คนที่รอให้ทุกอย่างกลับเหมือนเดิม แต่คือคนที่ปรับตัวก่อนคนอื่น เทคโนโลยีใหม่ โมเดลธุรกิจใหม่ และกติกาใหม่จะเกิดขึ้นเสมอ
วิกฤตต้มยำกุ้งสอนว่า หนี้ต่างประเทศและฟองสบู่อสังหาริมทรัพย์สามารถทำลายทั้งระบบเศรษฐกิจได้ วิกฤติซับไพรม์และ Lehman Brothers สอนว่า ผลิตภัณฑ์การเงินที่ซับซ้อน หากขาดการกำกับดูแล สามารถสร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่วโลก ส่วน COVID-19 พิสูจน์ว่า ความเสี่ยงด้านสาธารณสุขสามารถหยุดเศรษฐกิจโลกได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ และเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจดิจิทัลอย่างก้าวกระโดด
บทเรียนสำคัญคือ วิกฤตไม่เคยเกิดจากเหตุการณ์เดียว แต่เกิดจากความเปราะบางที่สะสมเป็นเวลานาน เมื่อมีตัวเร่งเพียงครั้งเดียว ระบบทั้งหมดก็พร้อมแตกหักทันที
สำหรับประเทศไทย การสร้างภูมิคุ้มกันจึงไม่ได้หมายถึงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่ต้องลดหนี้ที่เปราะบาง เพิ่มผลิตภาพของเศรษฐกิจ ลงทุนในเทคโนโลยี พัฒนาทุนมนุษย์ และสร้างระบบบริหารความเสี่ยงที่ทันต่อโลกที่เปลี่ยนเร็ว
ประวัติศาสตร์พิสูจน์ซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า วิกฤตทุกครั้งผ่านพ้นไป แต่ผู้ที่อยู่รอดคือผู้ที่อ่านสัญญาณก่อนคนอื่น เตรียมตัวก่อนคนอื่น และลงมือก่อนคนอื่น เพราะในโลกแห่งความไม่แน่นอน ความพร้อมคือสินทรัพย์ที่มีค่าที่สุด
รายงานโดย REMORA นักวิเคราะห์ สำนักข่าววิหคนิวส์
อ้างอิง
ธนาคารแห่งประเทศไทย : บทเรียนวิกฤตต้มยำกุ้ง
Asian Development Bank : Three Decades of International Financial Crises
Bank for International Settlements : The International Financial Crisis