จากไร้ที่ทำกิน สู่พื้นดินแห้งผาก !
ความยากจนของจริง ไม่ใช่เอกสารวิชาการ?
อ่านเอกสารวิชาการ ดูข้อมูล บทวิเคราะห์ เรื่องความยากจนของคนไทยจากสำนักวิชาการ สำนักวางแผนต่างๆ ก็เพียงแค่รับรู้ ไม่กระตุ้นต่อมการขับเคลื่อนใดๆ ที่จะแก้ปัญหาระดับพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม…
แววตาคละเคล้าความหวัง ผวากับอนาคตครอบครัว รอคอย ลมหายใจ ผิวกายหยาบกร้านของพี่น้องชาวบ้านดงกล้วย 72 ครัวเรือนคือ ความยากจน บนผืนดินแห้งผาก…
จากปากคำชาวบ้าน (ไม่ใช่เอกสารวิชาการ)
‘ไม่มีน้ำ ไม่มีปลา ป่าแล้ง ไม่มีแสงสว่างในชีวิน..’
‘วันแรกบนที่ดินผืนนี้ ไม่มีอะไรเลย มองไปรอบตัว เห็นแต่ผืนดินทราย
ไม่มีน้ำ ไม่มีไฟฟ้า ตอต้นยูคาถูกขุดกองอยู่เต็มพื้นที่…
แต่ละคน เริ่มด้วยมือเปล่า จิตใจที่ว่างเปล่า บนผืนดินแห่งนี้ เข้าอยู่ทำกิน
ไกลออกไป ป่ายูคาลิปตัส รายล้อมที่ดินผืนนี้…
‘เริ่มต้นยังไง…จะอยู่ได้มั้ย…น้ำ ไฟ จะทำไง..?
คำถามรุมเร้าอยู่ในใจ สำหรับชีวิตเริ่มต้นที่ ‘บ้านดงกล้วย’ จังหวัดกาฬสินธุ์
‘บังอร สมสะอาด’ (เสื้อแดง) ทิ้งชีวิตสาวโรงงานจากนิคมอุตสาหกรรมอยุธยา เล่าต่อว่า
ทุกชีวิต 150 คน 72 ครัวเรือน ไม่รอคำตอบเหล่านั้น เมื่อยืนอยู่บนที่ดินที่ สปก.จัดสรรให้ คิดอย่างเดียวว่า ‘ต้องอยู่ได้’ เริ่มด้วยการเผาถ่านขายจากตอไม้ต้นยูคา… ที่ สปก.ขุดกองไว้…
(ฟังคลิป)
‘ตลอดกว่า 3 ปีที่ผ่านมา ชุมชน หมู่บ้าน ครอบครัวผู้ยากไร้ไม่มีที่ดินทำกิน พื้นที่แล้งขาดน้ำนอกเขตชลประทาน
คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา เข้าถึงทุกหมู่บ้าน ชุมชน พื้นที่แห้งผาก เกาะเกี่ยวจิตวิญญาณ แววตาผู้ยากไร้ ขุดค้นความจริงปัญหาเชิงลึก นำส่งข้อมูล พร้อมข้อคิดเห็นเสนอแนะไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง บูรณาการแก้ปัญหาร่วมกัน …เช่น ‘บ้านดงกล้วย’
ชีวิตต่ำกว่าเส้นยากจน ไร้ที่ทำกินของผู้ยากไร้ ‘บ้านดงกล้วย’ 72 ครอบครัว เริ่มทำกินบนพื้นดินทรายแห้งผาก ที่นายทุนเคยปลูกยูคาลิปตัสมาก่อนนับ 10 ปี ไม่มีแหล่งน้ำ
ชาวบ้านดงกล้วยตะเกียกตะกายหนีเส้นความยากจน เริ่มด้วยการปลูกกล้วย และพืชผักอื่นๆ เพื่อยังชีพเบื้องต้น ภายใต้การสนับสนุนของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ผ่านมา 9 ปี เพิ่งมีรายได้เพียงครอบครัวละ 7,000 -10,000 บาทต่อเดือน…!
บ้านดงกล้วย จังหวัดกาฬสินทร์ ในวันพฤหัสบดีที่ 23 กุมภาพันธ์ 2566 เวลา 17.30 นาฬิกา นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา นายเอกพงศ์ น้อยสร้าง รองเลขาธิการ ส.ป.ก. ในฐานะอนุกรรมาธิการศึกษา เสนอแนะ แนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมคณะ ลงพื้นที่ศึกษาและเยี่ยมเยียนพี่น้องบ้านดงกล้วย หมู่ 4 ตำบลนาจำปา อำเภอดอนจาน จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยมีนายชาติตระกานต์ ผลชื่น ประธานกรรมการสหกรณ์การเกษตรบ้านดงกล้วยและพี่น้องเกษตรกร รายงานและให้ข้อมูล
‘ความรู้สึกตกค้างของคณะกรรมาธิการฯ ต่อการขุดค้นความจริง ปัญหาเชิงลึก มีเวลาน้อยไปในการเกาะเกี่ยวแววตาแห่งความยากจน นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการฯ กล่าวว่า “หลักการทำงานของคณะกรรมาธิการฯ คือ คนมีน้อยต้องได้รับการชดเชยมากเป็นพิเศษ มากกว่าคนทั่วไป ซึ่งในกรณีนี้คือเวลา ต้องให้เวลาพวกเขามากสักหน่อย จึงจะเป็นธรรม “ จึงได้นำคณะฯ ย้อนกลับมาที่ ’ บ้านดงกล้วย’ อีกครั้งหนึ่งในตอนบ่ายวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2566 เพื่อความชัดเจนของข้อมูลและแนวทางแก้ปัญหาสำหรับ ‘บ้านดงกล้วย’ เพื่อคลายแววตาสิ้นหวังของพี่น้องชาวดงกล้วย…นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ กล่าวว่า ”ต้องคิดแผนให้เสร็จในวันนี้ และการแก้จนที่บ้านดงกล้วย สมควรต้องจบภายในเวลาหนึ่งปี”
‘แม้คณะกรรมาธิการฯ วุฒิสภา ไม่มีอำนาจจัดการเชิงบริหารสั่งการได้ แต่ ‘ความรู้ ประสบการณ์และปัญญา’ สามารถเสนอแนะ ร่วมคิดกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นำไปสู่วิธีการแก้ปัญหาตามอำนาจหน้าที่แต่ละหน่วยงานได้ เพราะเราต่างมีเป้าหมายเดียวกันที่การปรับปรุงคุณภาพชีวิตและการจัดหาแหล่งน้ำให้กับชาวบ้านดงกล้วย‘
‘การเคลื่อนตัวของคณะกรรมาธิการฯ อาจเป็น ‘นวัตกรรมการจัดการความยากจนด้วยการบูรณาการ’ หน่วยงานต่างๆ ที่อาจเป็นเหมือน ‘หน่วยบัญชาการร่วมกันแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำเชิงพื้นที่ โดยเน้นพื้นที่นอกเขตชลประทานเป็นหลัก…’??
นายชาติตระกานต์ฯ กล่าวถึงความเป็นมาของสหกรณ์แห่งนี้ว่า สหกรณ์นี้อยู่ในพื้นที่ของ ส.ป.ก. ที่ได้มาจากการยึดคืนพื้นที่ ส.ป.ก. ที่มีการครอบครองของนายทุนโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย สหกรณ์จดทะเบียนเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2558 มีเนื้อที่ประมาณ 776 ไร่ สปก.จัดสรรที่ดินให้สมาชิก 76 ราย รายละ 2.2 ไร่ ประกอบอาชีพการเกษตรที่หลากหลายเป็นการเกษตรแบบผสมผสาน โดยปลูกผักมาตรฐาน GAP การเลี้ยงวัว เลี้ยงไก่ เลี้ยงเป็ด เลี้ยงจิ้งหรีด เลี้ยงปลา เลี้ยงกบ การเลี้ยงหม่อนไหม ปลูกดอกดาวเรือง กลุ่มผลิตปุ๋ยหมัก กลุ่มปลูกเห็ด การปลูกไม้เศรษฐกิจ เป็นต้น
‘ปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อใช้ในครัวเรือนและการเกษตร ดินไม่อุ้มน้ำ สระกักเก็บน้ำไม่ได้ นี่เป็นปัญหาหลักและเป็นปัญหาเร่งด่วนที่ต้องแก้ให้ตกไปเป็นเรื่องแรก’ นายสังศิต สรุปและเสนอว่า ‘แก้ปัญหาเรื่อง ‘น้ำ’ สำคัญเร่งด่วนที่สุด ด้วยวิธีเก็บน้ำจากระบบบ่อบาดาล การกระจายพื้นที่เพาะปลูกเพื่อลดต้นทุน แต่หากเริ่มด้วยโครงการใหญ่ๆ ที่ต้องเขียนแผนขั้นตอนยาวนาน ไม่ทันกับการแก้ไขปัญหาของพี่น้องประชาชน เราต้องทำโครงการเล็กๆ ให้เหมาะแก่เกษตรกรแต่ละครัวเรือน โครงการเล็กทำง่าย ทำได้เร็ว และตอบโจทย์ของเกษตรกรได้ตรงเป้าหมายที่สุด’
‘ในเบื้องต้นควรนำรูปแบบของทุ่งชมพูโมเดล จังหวัดขอนแก่น มาปรับใช้ในพื้นที่ดังกล่าว โดยแนะนำให้สำนักงานปฏิรูปที่ดินจังหวัดกาฬสินธุ์ดำเนินการเพื่อให้พี่น้องเกษตรกรมีถังเก็บน้ำความจุประมาณ 2,000 ลิตร ทุกครัวเรือน และส่งเสริมการขุดบ่อบาดาลโดยใช้โซล่าร์เซลล์ในการสูบน้ำไปเก็บไว้ในถัง และจัดทำระบบน้ำหยดในการทำการเกษตร เพื่อใช้ปริมาณน้ำอย่างจำกัดให้คุ้มค่าที่สุด นอกจากนั้นยังได้เสนอให้พี่น้องเกษตรกรเดินทางไปศึกษาดูงานทุ่งชมพูโมเดลที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น พร้อมกับคณะกรรมาธิการฯ ซึ่งจะลงพื้นที่ศึกษาดูงานทุ่งชมพูโมเดล ในวันเสาร์ที่ 25 กุมภาพันธ์ 2566 โดยมีเกษตรกรร่วมเดินทางไปด้วยจำนวน 10 คน’
บ่ายรุ่งขึ้น 24 กุมภาพันธ์ 2566 คณะกรรมาธิการฯ ย้อนกลับมาที่สหกรณ์ดงกล้วยอีกครั้ง หลังจากเสร็จสิ้นการประชุมเสวนาช่วงเช้าเกี่ยวกับการบริหารจัดการแหล่งน้ำขนาดเล็กนอกเขตชลประทาน “น้ำแก้จน ทุกคนมีน้ำ”ณ หอประชุมเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชา (ศาลากลางหลังเก่า) อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา พร้อมด้วยนางสาวภัทรา วรามิตร เลขานุการคณะกรรมาธิการ ได้ประชุมหารือเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องน้ำใช้เพื่อการเกษตร ซึ่งในปัจจุบันมีบ่อสูบน้ำโซล่าร์เซลล์พร้อมถังพักน้ำจำนวน 11 จุด กระจายน้ำไปครอบคลุมพื้นที่ของพี่น้องประชาชนทั้ง 76 ราย แต่เป็นปริมาณที่จำกัดและไม่มีความสม่ำเสมอ
ที่ประชุมเสนอให้ใช้ระบบที่ทุกบ้านจะต้องมีถังพักน้ำ 2,000 ลิตร จำนวน 2 ใบ จึงจะเพียงพอต่อการใช้ในการอุปโภคบริโภคและใช้เพื่อการเกษตรแบบน้ำหยด การวางระบบดังกล่าวจะต้องมีท่อเมนจ่ายน้ำไปยังถังเก็บน้ำของพี่น้องประชาชน และระบบท่อกระจายน้ำออกจากถังเก็บน้ำเพื่อเข้าสู่พื้นที่ทางการเกษตร
ถังเก็บน้ำแต่ละใบจะต้องมีฐานตั้งสูงจากพื้นประมาณ 1.5 – 2 เมตร และตั้งอยู่ที่สูงที่สุดของแต่ละแปลง ในการดำเนินการตามโครงการดังกล่าวที่น่าจะเป็นไปได้และมีความรวดเร็วมากที่สุด
ที่ประชุมจึงได้มอบหมายให้ปฏิรูปที่ดินจังหวัดกาฬสินธุ์และสหกรณ์การเกษตรบ้านดงกล้วย จำกัด ร่วมกันจัดทำโครงการระบบกระจายน้ำแบบน้ำหยดให้แก่สมาชิกสหกรณ์บ้านดงกล้วย โดยขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากเงินกองทุนการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
ผมคิดว่าปัญหาความยากจนของพี่น้องที่บ้านดงกล้วยเป็นโจทย์ที่ยากและท้าทายความสามารถของคณะกรรมาธิการฯ เป็นอย่างยิ่ง แต่ความสามัคคี เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของพวกเรา และหลักคิดทฤษฎีของเราที่จำหลักแน่นอยู่กับความเป็นจริงของสังคมไทย เป็นปัจจัยและเงื่อนไขสำคัญที่สุดที่จะทำให้เราเอาชนะปัญหานี้ได้
สวัสดีครับ…จากผมเอง
สังศิต พิริยะรังสรรค์
ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา
27 กุมภาพันธ์ 2566