20 กันยายน 2569
รศ.ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง อดีตสมาชิกวุฒิสภา เผยแพร่บทวิเคราะห์เกี่ยวกับคดีการจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) ที่มี Barcode และ QR Code ในการเลือกตั้งทั่วไปวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 โดยจับตาการนัดอ่านคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในวันที่ 28 กันยายน 2569 เวลา 14.00 น.
คดีดังกล่าวเกิดจากผู้ตรวจการแผ่นดินเสนอเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาว่า การกำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มี Barcode และ QR Code ซึ่งเป็นรหัสเฉพาะของบัตร อาจทำให้สามารถสืบทราบหรือตรวจสอบตัวตนผู้ลงคะแนนและผลการลงคะแนนได้หรือไม่ และการดำเนินการดังกล่าวขัดต่อหลักการลงคะแนนโดยลับตามรัฐธรรมนูญหรือไม่ โดยศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องไว้พิจารณาด้วยมติ 6 ต่อ 3 เมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569 และนัดวินิจฉัยวันที่ 28 กันยายน 2569
⚖️ “เจิมศักดิ์” ชี้หัวใจอยู่ที่คำว่า “โดยลับ”
รศ.ดร.เจิมศักดิ์ระบุว่า หลักการลงคะแนนโดยลับตามรัฐธรรมนูญมีเป้าหมายให้การเลือกของประชาชนไม่สามารถเชื่อมโยงกลับไปยังตัวผู้ลงคะแนนได้ พร้อมตั้งข้อสังเกตว่า การใช้รหัสเฉพาะประจำบัตรเลือกตั้งอาจทำให้เกิดคำถามว่า ระบบดังกล่าวยังคงรักษาความลับของการลงคะแนนได้อย่างสมบูรณ์หรือไม่
ข้อมูลการตรวจสอบข้อเท็จจริงของ Thai PBS Verify ระบุว่า บัตรเลือกตั้งปี 2569 มี Barcode บนบัตรบัญชีรายชื่อ และ QR Code บนบัตรแบบแบ่งเขต โดยเป็นรหัสเฉพาะของบัตรแต่ละใบ และมีหมายเลขรันที่ตรงกับหมายเลขบนต้นขั้วบัตร ซึ่งต้นขั้วมีการลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือของผู้มาใช้สิทธิ
ด้าน กกต.ชี้แจงว่า รหัสดังกล่าวเป็นมาตรการรักษาความปลอดภัยของบัตร ใช้สำหรับตรวจสอบการพิมพ์ การจัดส่ง การป้องกันบัตรปลอมและการนำบัตรไปใช้ผิดหน่วย โดยไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อระบุตัวผู้ลงคะแนน
🔎 ตั้งข้อสังเกต 4 ประเด็น
รศ.ดร.เจิมศักดิ์เสนอประเด็นที่เห็นว่าเกี่ยวข้องกับหลักการลงคะแนนโดยลับ 4 ประการ ได้แก่
- ความเสี่ยงเชิงระบบ
แม้ข้อมูลบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้วบัตร และบัญชีรายชื่อผู้มาใช้สิทธิจะถูกจัดเก็บแยกกัน แต่ตั้งคำถามว่าหากระบบสามารถนำข้อมูลดังกล่าวมาเชื่อมโยงกันได้ จะกระทบต่อหลักการรักษาความลับของการลงคะแนนหรือไม่
- ความเสี่ยงจากการนำข้อมูลมาเชื่อมโยง
รศ.ดร.เจิมศักดิ์ตั้งข้อสังเกตว่า การแยกเก็บข้อมูลไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีความเป็นไปได้ในการนำข้อมูลกลับมาเชื่อมโยงกันในอนาคต
- ความเป็นไปได้ในการใช้เทคโนโลยีติดตามลำดับบัตร
บทวิเคราะห์ตั้งข้อสังเกตถึงกรณีการบันทึกภาพหรือวิดีโอหมายเลขบนบัตร รวมกับข้อมูลลำดับการรับบัตร ซึ่งอาจถูกนำไปใช้เป็นข้อมูลประกอบการติดตามว่าบัตรแต่ละใบเกี่ยวข้องกับผู้ใช้สิทธิรายใด
- การเปลี่ยนรูปแบบบัตรในเวลาต่อมา
รศ.ดร.เจิมศักดิ์ระบุว่า การเลือกตั้งซ่อมบางครั้งต่อมามีการยกเลิกการพิมพ์ QR Code และ Barcode บนบัตรเลือกตั้ง และนำประเด็นดังกล่าวมาใช้ประกอบข้อสังเกตเกี่ยวกับความเสี่ยงของระบบเดิม
🏛️ เทียบคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ 9/2549
อีกประเด็นที่ รศ.ดร.เจิมศักดิ์นำมาเปรียบเทียบ คือ คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการจัดการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 2 เมษายน 2549 และประเด็นการจัดคูหาเลือกตั้ง
บทวิเคราะห์ของ รศ.ดร.เจิมศักดิ์นำแนวคิดเรื่องการลงคะแนนโดยลับจากคดีดังกล่าวมาเปรียบเทียบกับระบบบัตรเลือกตั้งปี 2569 โดยเน้นว่า การพิจารณาหลักความลับของการลงคะแนนควรพิจารณาถึงลักษณะของระบบและความเป็นไปได้ที่ข้อมูลจะทำให้สามารถเชื่อมโยงผู้ลงคะแนนกับบัตรได้
⚖️ จับตาคำวินิจฉัย 28 กันยายน
ศาลรัฐธรรมนูญได้ส่งตุลาการไปตรวจสอบสถานที่เก็บบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้วบัตร บัตรเลือกตั้งที่เหลือ บัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการเลือกตั้งวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ที่สำนักงานเขตหลักสี่ เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2569 ก่อนกำหนดให้คู่กรณียื่นแถลงการณ์ปิดคดีภายในวันที่ 11 กันยายน และนัดอ่านคำวินิจฉัยวันที่ 28 กันยายน เวลา 14.00 น.
รศ.ดร.เจิมศักดิ์เสนอกรอบพิจารณาไว้ 2 แนวทางตามมุมมองของเขา
แนวทางแรก คือ หากศาลเห็นว่าการใช้ QR Code และ Barcode มีประเด็นเกี่ยวกับหลักการลงคะแนนโดยลับ แต่ยังไม่ปรากฏว่ามีการนำข้อมูลไปใช้ระบุตัวผู้ลงคะแนนจริง อาจมีแนวทางให้การเลือกตั้งยังคงมีผล และกำหนดหลักเกณฑ์สำหรับการจัดเลือกตั้งในอนาคต
แนวทางที่สอง คือ หากศาลเห็นว่าระบบดังกล่าวเปิดช่องให้สามารถเชื่อมโยงตัวผู้ลงคะแนนกับบัตรเลือกตั้งได้ และกระทบต่อหลักการลงคะแนนโดยลับ ก็อาจนำไปสู่ผลทางกฎหมายต่อการเลือกตั้งวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569
รศ.ดร.เจิมศักดิ์ยังระบุว่า หากผลของคดีนำไปสู่การจัดเลือกตั้งใหม่ ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งอาจต้องถูกตรวจสอบถึงความรับผิดในทางวินัย อาญา และทางแพ่ง ตามกระบวนการที่เกี่ยวข้อง
สำนักข่าววิหคนิวส์
อ้างอิง: รศ.ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง, ศาลรัฐธรรมนูญ, กกต., Thai PBS Verify
#เจิมศักดิ์ปิ่นทอง #บัตรเลือกตั้ง #QRcode #Barcode #ศาลรัฐธรรมนูญ #28กันยายน2569 #เลือกตั้ง2569 #กกต #เลือกตั้งโดยลับ #รัฐธรรมนูญ #การเมืองไทย #สำนักข่าววิหคนิวส์