28 กันยายน 2569 วิหคนิวส์
ผู้เชี่ยวชาญอิสระ 4 กลไกของ UN ส่งหนังสือถึงไทยและ EU แสดงความกังวลต่อข้อเสนอคุ้มครองพันธุ์พืชตาม UPOV 1991
ขณะที่รัฐบาลไทยยืนยันว่า ยังไม่มีข้อตกลงรับ UPOV 1991 และการเจรจา FTA ยังดำเนินต่อไป ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่ “ขอบเขตของข้อผูกพัน” และการคุ้มครองสิทธิของเกษตรกร
5 ประเด็นต้องรู้
1️⃣ UN กังวลอะไร
ผู้เชี่ยวชาญ UN ห่วงว่า หากไทยต้องปรับกฎหมายให้สอดคล้องกับ UPOV 1991 อาจกระทบสิทธิของเกษตรกร โดยเฉพาะการเก็บ ใช้ แลกเปลี่ยน และจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ที่เก็บจากฟาร์ม รวมถึงความหลากหลายทางชีวภาพและความมั่นคงทางอาหาร
2️⃣ ไทยมีระบบคุ้มครองพันธุ์พืชของตัวเอง
ไทยใช้ พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ซึ่งเป็นระบบ sui generis และมีมาตรการเกี่ยวกับพันธุ์พืชท้องถิ่น พันธุ์พืชพื้นเมือง การแบ่งปันผลประโยชน์ และสิทธิของเกษตรกร
3️⃣ UPOV 1991 ไม่ได้ห้ามเกษตรกรเก็บเมล็ดพันธุ์ทุกกรณี
มาตรา 15(2) เปิดช่องให้ประเทศสมาชิกกำหนดข้อยกเว้นสำหรับเกษตรกรในการนำผลผลิตจากพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครองกลับมาใช้เป็นส่วนขยายพันธุ์ในฟาร์มของตนเองได้ แต่เป็น ข้อยกเว้นที่ประเทศสามารถเลือกกำหนด ภายใต้เงื่อนไขของ UPOV
4️⃣ ไทยยังไม่ได้ตกลงรับ UPOV 1991
รัฐบาลไทยระบุว่าข้อเสนอเกี่ยวกับ UPOV 1991 ยังอยู่ในกระบวนการเจรจา FTA ไทย–EU จึงยังไม่ใช่ข้อผูกพันที่ไทยยอมรับแล้ว และยังไม่สามารถสรุปล่วงหน้าได้ว่าสิทธิของเกษตรกรจะเปลี่ยนแปลงอย่างไร
5️⃣ จุดชี้ขาดอยู่ที่ข้อตกลงสุดท้าย
สิ่งที่ต้องจับตาคือ หาก FTA มีข้อผูกพันเกี่ยวกับการคุ้มครองพันธุ์พืช ไทยจะกำหนดขอบเขตและมาตรการคุ้มครองเกษตรกรอย่างไร เพื่อรักษาสมดุลระหว่างสิทธิของผู้ปรับปรุงพันธุ์ ระบบเมล็ดพันธุ์ ความหลากหลายทางชีวภาพ และความมั่นคงทางอาหาร
ขณะนี้จึงยังไม่ใช่เรื่อง “ไทยรับ UPOV 1991 แล้ว” แต่เป็นเดิมพันบนโต๊ะเจรจา ว่าข้อผูกพันสุดท้ายจะกระทบสิทธิเกษตรกรและระบบเมล็ดพันธุ์ไทยอย่างไร
สำนักข่าววิหคนิวส์
อ้างอิง: UN OHCHR Special Procedures; รัฐบาลไทย; UPOV; หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการเจรจา FTA ไทย–EU
#FTAไทยEU #UPOV1991 #สิทธิเกษตรกร #เมล็ดพันธุ์ #ความมั่นคงทางอาหาร #UN #วิหคนิวส์